Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

  • Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Προκαθορισμένο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Μικρότερο μέγεθος γραμματοσειράς

ΑΡΧΗ | Αποθήκευση όλων των δημοσιευμένων άρθρων | Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων

E-mail Εκτύπωση PDF

Ο καθηγητής Ιωάννης Σειραδάκης και ο Tom Malzbender έδωσαν διάλεξη στο θυγατρικό Ίδρυμα Ωνάση στην Νέα Υόρκη, στις 25 Μαΐου 2010, σε συνεργασία με το Smithsonian Institution και το Κέντρο διαστημικών Πτήσεων Goddard της N.A.S.A.

Συνέντευξη του καθηγητή Ιωάννη Σειραδάκη στην Λήδα Μπουζάλη

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων προσδιόριζε τις περιόδους κατά τις οποίες τελούνταν οι αρχαίοι στεφανίτες αγώνες (Ολυμπιακοί Αγώνες, Πύθια, Νέμεα, Ίσθμια)

Ένα αρχαίο ναυάγιο περίμενε σιωπηλό επί αιώνες στα βάθη της θάλασσας των Αντικυθήρων να ανακαλυφθεί από μια
ομάδα σφουγγαράδων από την Σύμη την άνοιξη του 1900. Στα 50 μέτρα βάθος, οι σφουγγαράδες διέκριναν ένα μέρος από τον σκελετό ενός πλοίου, με όλο του το φορτίο. Ήταν μια ρωμαϊκή ολκάς μήκους 70μ. και πλάτους 25μ., η οποία ταξίδευε από την ανατολική Μεσόγειο προς την Ρώμη, φορτωμένη με θησαυρούς, αμφορείς και δεκάδες χάλκινα και μαρμάρινα αγάλματα. Η ανακάλυψη προκάλεσε ενθουσιασμό. Με την βοήθεια Ελλήνων αρχαιολόγων πραγματοποι-
ήθηκε μια δύσκολη ενάλια ανασκαφή, που διήρκεσε έως το φθινόπωρο του 1901. Οκτώ μήνες αργότερα, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, ο αρχαιολόγος Βαλέριος Στάης διέκρινε ανάμεσα στα ασβεστοποιημένα κομμάτια σκουριασμένου μπρούντζου ορισμένα θραύσματα που, κατά τα φαινόμενα, αποτελούσαν τμήματα ενός μηχανισμού.

Επρόκειτο για τον περίφημο Μηχανισμό των Αντικυθήρων, τον αρχαιότερο υπολογιστή στην ιστορία της ανθρωπότητας, ο οποίος εξακολουθεί να μας εκπλήσσει με την πολυπλοκότητα, την ακρίβεια και την υψηλή τεχνολογία του.

 «Κατά την γνώμη μου, αποτελεί ένα από τα Θαύματα του Κόσμου», σημειώνει ο αστρονόμος Ιωάννης Σειραδάκης, καθηγητής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμο Θεσσαλονίκης και μλος της ελληνοβρετανικής ακαδημϊκής ομάδας που ασχολείται μ τον Μηχανισμ των Αντικυθήρων.

Ο καθηγητής Ιωάννης Σειραδάκης κατά την διάρκεια της διάλεξής του στο θυγατρικό Ίδρυμα Ωνάση στην Νέα Υόρκη

«Τα θραύσματα μας δίνουν μια σχετικά καλή εικόνα της αρχικής μορφής του μηχανισμού: αποτελείτο από ένα κουτί με "καντράν" στην εξωτερική του επιφάνεια, το οποίο περιείχε έναν μηχανισμό με οδοντωτούς τροχούς, δηλαδή τουλάχιστον 30 (πιθανώς 37) γρανάζια τοποθετημένα σε πολύπλοκη διάταξη. Δύο μπρούντζινες πλάκες στερεωμένες στο κουτί αποτελούσαν τα "πορτάκια" και προστάτευαν τον μηχανισμό, ο οποίος ήταν σε θέση να αναπαράγει αστρονομικά φαινόμενα με εξαιρετική ακρίβεια».

«Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων», εξηγεί ο καθηγητής Σειραδάκης, «είναι ένας υπολογιστής με την πλήρη σύγχρονη έννοια του όρου, δηλαδή δεχόταν δεδομένα (input), έκανε υπολογισμούς με βάση τα στοιχεία και παρουσίαζε το αποτέλεσμα σε επιστημονικές κλίμακες. Πρόκειται, μάλιστα, για έναν υπολογιστή πολύ μεγάλης ακριβείας, η οποία μας έχει αφήσει έκπληκτους».

Τα κύρια θραύσματα του Μηχανισμού των Αντικυθήρων εκτίθενται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας

Ο μηχανισμός χρησιμοποιείτο για τον η?ερολογιακό προσδιορισμό των εποχών της σποράς και της συγκομιδής, υπολόγιζε τις μελλοντικές εκλείψεις του Ηλίου και της Σελήνης, ενώ επιτελούσε επιπροσθέτως και κοινωνικό έργο, αφού προσδιόριζε τον χρόνο τέλεσης των Ολυμπιακών Αγώνων και, εν γένει, των στεφανιτών αγώνων, των αγώνων δηλαδή στους οποίους το έπαθλο ήταν ο κότινος και όχι κάποιο χρηματικό βραβείο: άλλοι τέτοιοι αγώνες ήταν τα Πύθια, τα Νέμεα και τα Ίσθμια, σε αντίθεση με τα Παναθήναια, που ήταν αγώνες «χρηματίτες». Επιπλέον, ο μηχανισμός συνοδευόταν από εγχειρίδιο χρήσης με τρεις χιλιάδες ελληνικούς χαρακτήρες, οι οποίοι βρίσκονται χαραγμένοι στο εμπρός και στο πίσω μέρος του, καθώς και στα δύο «πορτάκια» του. «Με βάση το είδος της ελληνικής γραφής, εκτιμάται πως ο Μηχανισμός χρονολογείται ανάμεσα στο 150 και το 100 π.Χ.», επισημαίνει ο Ιωάννης Σειραδάκης, «και μαρτυρεί πολλά για τις εκτενείς γνώσεις της ελληνικής αστρονομίας της εποχής εκείνης».

Ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων ανοίγει ένα μοναδικό παράθυρο στην ιστορία, επιτρέποντάς μας να δούμε συμπυκνωμένες τις αστρονομικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων και, μέσω εκείνων, τις γνώσεις των αρχαίων Βαβυλωνίων. Επιπλέον, μαρτυρά τις εξαιρετικές μαθηματικές και μηχανολογικές γνώσεις των αρχαίων Ελλήνων.

«Γνωρίζαμε ότι οι αρχαίοι Έλληνες ήταν φημισμένοι φιλόσοφοι, ποιητές, αστρονόμοι. Δεν ξέραμε όμως ότι ήταν και σπουδαίοι τεχνολόγοι. Αυτό το σημείο μάς εξέπληξε», παρατηρεί ο καθηγητής Σειραδάκης. Αξίζει να σημειωθεί πως ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων είναι ανώτερος κάθε άλλου ωρολογιακού μηχανισμού παρόμοιας πολυπλοκότητας που κατασκευάστηκε τα επόμενα χίλια χρόνια.

Το μοντέλο του μηχανισμού που κατασκευάστηκε πρόσφατα στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Φαίνεται το πίσω μέρος του, με τα «καντράν» που αναπαριστούν τον Μετωνικό κύκλο και τον κύκλο του Σάρου

Η πρώτη αναφορά της σημασίας του ευρήματος γίνεται από τον Βαλέριο Στάη σε εφημερίδα του Μαΐου του 1902. Στην συνέχεια, ο αντιπλοίαρχος Ιωάννης Θεοφανίδης προσπαθεί να κατασκευάσει ένα αντίγραφο, χωρίς όμως να μπορέσει να το ολοκληρώσει. Στα μέσα του 20ού αιώνα, o Derek de Solla Price πληροφορείται την ανακάλυψη του συστήματος οδοντωτών τροχών του 2ου αιώνα π.Χ., φτάνει αμέσως στην Ελλάδα και ξεκινά την μελέτη του, η οποία θα διαρκέσει 30 χρόνια. To 1959, δημοσιεύει το περίφημο άρθρο του με τίτλο «΄Ενας Αρχαίος Ελληνικός Υπολογιστής».

Πρόσφατα, ηλεκτρονική αναπαράσταση του Μηχανισμού των Αντικυθήρων σε υπολογιστή δημιούργησε ο Μάνος Ρουμελιώτης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, ενώ ο Alan Bromley και ο Michael Wright ερεύνησαν με ακτίνες Χ τα θραύσματα του Μηχανισμού και δημοσίευσαν αποκαλυπτικά άρθρα.

Το 2001, ξεκίνησε η εις βάθος μελέτη του Μηχανισμού, η οποία, το 2005, περιέλαβε και την  χρήση καινοτόμων τεχνολογιών (απεικόνισης υψηλής ευκρίνειας, φωτογράφισης με φωτισμό από πολλά διαφορετικά σημεία και τριδιάστατης τομογραφίας) από ελληνοβρετανική ομάδα ερευνητών των πανεπιστημίων Αθηνών, Θεσσαλονίκης και Κάρντιφ. Η έρευνα τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού και έχει χρηματοδοτηθεί από το Ίδρυμα Leverhulme. Η ομάδα αποτελείται από τον αστρονόμο Mike Edmunds και τον μαθηματικό Tony Freeth από το Πανεπιστήμιο του Κάρντιφ, τον αστρονόμο Ιωάννη Σειραδάκη από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τον αστρονόμο Ξενοφώντα Μουσά και τον φυσικό και ειδικό στην ανάλυση ιστορικών αντικειμένων Γιάννη Μπιτσάκη, από το Πανεπιστήμιο Αθηνών. Μαζί τους συνεργάζονται η δρ Χημείας Ελένη Μάγκου και η αρχαιολόγος-μουσειολόγος Μαίρη Ζαφειροπούλου του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, με ομάδα συντηρητών, καθώς και ο φιλόλογος-παλαιογράφος Αγαμέμνων Τσελίκας από το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης. Τέλος, καθοριστική είναι η συμβολή της ομάδας τεχνικών της Hewlett-Packard, με επικεφαλής τον Tom Malzbender, που εφάρμοσε τον πρωτοποριακό μηχανισμό ψηφιακής απεικόνισης PTM Dome. Χάρις σε αυτή την μέθοδο, κατέστη δυνατή η εκπληκτική επανεμφάνιση σχεδόν σβησμένων κειμένων και στοιχείων της επιφάνειας του Μηχανισμού, τα οποία δεν ήταν διακριτά ακόμη και με τα καλύτερα συστήματα συμβατικής και ψηφιακής φωτογράφισης. Πολυμελής ομάδα της εταιρείας X-Tek μετέφερε στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 2005 τον βάρους οκτώμισι τόνων τομογράφο της, τον γνωστό και ως Blade Runner, για να μελετήσει τον Μηχανισμό. Οι τριδιάστατες εικόνες που προέκυψαν όταν τα θραύσματα του αρχαίου Μηχανισμού εξετάστηκαν με τον υπερσύγχρονο τομογράφο αποκάλυψαν άγνωστες πτυχές του εσωτερικού του. Με αυτή την μέθοδο αποκαλύφθηκαν για πρώτη φορά επιγραφές, το πάχος των οποίων δεν ξεπερνά το ένα δέκατο του χιλιοστού. Προέκυψαν επίσης σημαντικά δεδομένα για την εσωτερική δομή με τα περίπλοκα γρανάζια και τους άξονες.

Οι ερευνητές κατόρθωσαν να «εισχωρήσουν» στο βάθος του Μηχανισμού, αποκαλύπτοντας την απίθανη για την εποχή του τεχνολογική εκζήτηση. Διαπίστωσαν ότι οι επιγραφές αναφέρονται σε κινήσεις του Ηλίου και της Σελήνης και ότι τα γρανάζια λειτουργούσαν με σκοπό την μηχανική αναπαράσταση της ελλειπτικής τροχιάς της Σελήνης στον ουρανό, σύμφωνα με την θεωρία του Ιππάρχου. Σημαντικό, στο σημείο αυτό, είναι το γεγονός ότι το ρωμαϊκό πλοίο εκτιμάται πως ναυάγησε γύρω στο 65 π.Χ. και, σύμφωνα με ορισμένες ενδείξεις, προερχόταν από την Ρόδο. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι ο Ίππαρχος, ο οποίος έζησε στην Ρόδο, πιθανώς να συνέβαλε στον σχεδιασμό του Μηχανισμού.

Η τεχνική ψηφιακής απεικόνισης PTM της Hewlett Packard αποκάλυψε σβησμένες επιγραφές και λεπτομέρειες της επιφάνειας των θραυσμάτων του Μηχανισμού. Εδώ, το Θραύσμα 19, το οποίο περιέχει αστρονομικά δεδο?ένα

«Η έρευνα δεν έχει ολοκληρωθεί», παρατηρεί ο Ιωάννης Σειραδάκης. «Πολλά σημεία της λειτουργίας του Μηχανισμού παραμένουν ακόμη σκοτεινά, όπως γρανάζια, οπές και το εξάρτημα σε σχήμα σταυρού που βρέθηκε, τα οποία δεν γνωρίζουμε τι σκοπό εξυπηρετούσαν. Πιστεύω ότι ο Μηχανισμός στο επάνω μέρος του έφερε μια μικρογραφία του πλανητικού συστήματος, η οποία κινείτο δείχνοντας την πορεία των πλανητών στο στερέωμα».

Είναι ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων ο μοναδικός στο είδος του; Ο καθηγητής Σειραδάκης δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να είχαν κατασκευαστεί και άλλοι παρόμοιοι μηχανισμοί από το ίδιο κρατέρωμα, δηλαδή ένα κράμα χαλκού και κασσίτερου. Όμως, το μέταλλο αυτό θεωρείτο πολύτιμο, γι΄ αυτό και το ανακύκλωναν (είναι γνωστό, για παράδειγμα, ότι ο Κολοσσός της Ρόδου, όπως και πολλά άλλα αγάλματα ―με εξαίρεση τον Ηνίοχο― ήταν κατασκευασμένος από ανακυκλωμένη πρώτη ύλη). Επομένως, οι άλλοι μηχανισμοί έχουν ίσως καταστραφεί στην πορεία των χρόνων. 

Μεγάλο μέρος της σύγχρονης τεχνολογίας, από τις ατμομηχανές έως τα ρομπότ, ανάγεται στα μηχανικά παιχνίδια, τα «αυτόματα», που άνθησαν τον 18ο αιώνα. Τα παιχνίδια εκείνα, με την σειρά τους, ξεπήδησαν μέσα από την τέχνη της ωρολογοποιίας. Και η τέχνη αυτή, όπως και πολλά άλλα επιτεύγματα του σύγχρονου κόσμου, φαίνεται πως έχει τις ρίζες της στην αρχαία Ελλάδα.

«Είναι φανερό», καταλήγει ο Ιωάννης Σειραδάκης, «πως ο Μηχανισμός των Αντικυθήρων αποτελεί ένα πολύ σημαντικό τεκμήριο της ικανότητας των αρχαίων Ελλήνων να καταπιάνονται με προηγμένα τεχνολογικά προβλήματα και να βρίσκουν καινοτόμες λύσεις, οι οποίες ακόμη και με τους σημερινούς όρους δεν μπορούν παρά να προκαλούν τον θαυμασμό και τον σεβασμό μας».

ΠΗΓΗ: ΙΔΡΥΜΑ ΩΝΑΣΗ, ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ ΤΕΥΧΟΣ 48, ΙΟΥΝΙΟΣ 2010

Πιο κάτω παρουσιάζεται ένα απόσπασμα από το τηλεοπτικό πρόγραμμα της ΕΤ1, με τίτλο "Στα μονοπάτια της επιστήμης" (Παραγωγή και σκηνοθεσία Γιάννη Κασπίρη, Επιμέλεια καθηγητής Γεώργιος Γραμματικάκης) . Ο αστρονόμος καθηγητής Γιάννης Σειραδάκης μίλησε με τον καθηγητή Γραμματικάκη για τα θαυμαστά του Σύμπαντος και περιέγραψε με εύληπτο τρόπο τον Μηχανισμό τον Αντικυθήρων. Το video αυτό αποτελεί τμήμα της συνέντευξης που παρουσιάσθηκε στην εκπομπή.

&feature=related">http://www.youtube.com/watch?v

Τελευταία Ενημέρωση στις Πέμπτη, 30 Δεκέμβριος 2010 09:51  

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

1905

Ο ʼλμπερτ Αϊνστάϊν διατυπώνει την ειδική θεωρία της σχετικότητας και περιγράφει το Σύμπαν.

Μαθητικο Συνεδριο Πληροφορικης

ΤVSpot Τεχνικού Μουσείου