Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

  • Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Προκαθορισμένο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Μικρότερο μέγεθος γραμματοσειράς

ΑΡΧΗ | Αποθήκευση όλων των δημοσιευμένων άρθρων | Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

Η ΑΞΙΑ ΤΗΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

E-mail Εκτύπωση PDF

Ομιλία του κ. Κώστα Τάνη, Διευθυντή Λειτουργίας του Ιδρύματος ΚΔΕΜΤ - ΝΟΗΣΙΣ,
στο πλαίσιο της Ημερίδας με τίτλο

"Οι συλλογές εκθεμάτων του ΝΟΗΣΙΣ στη νέα Ψηφιακή εποχή".
Η Ημερίδα οργανώθηκε από το Ίδρυμα την Πέμπτη 29 Οκτωβρίου 2015 στις εγκαταστάσεις του, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Προγράμματος "Καταγραφή Πολιτιστκού Αποθέματος του ΚΔΕΜΤ και ανάδειξη νέων ψηφιακών υπηρεσιών"

Έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τότε που ως μαθητευόμενος μάγος σε έναν παράξενο χώρο που αυτοαποκαλούνταν Τεχνικό Μουσείο Θεσσαλονίκης χάραζα οριζόντιες και κάθετες γραμμές σε κόλλες αναφοράς για να καταγράψω έναν αριθμό στη στήλη «αύξων αριθμός», και κάτω από τον τίτλο «έκθεμα» φωτογραφική μηχανή Kodak με αστεία ελληνικά « Κόντακ» ή έναν πάγκο Τσαγκάρη 30 ετών ή μια ραπτομηχανή που χρησιμοποιούσαν οι γιαγιάδες. Ένας αριθμός, ένας τίτλος και κάποιο προσδιοριστικό σχόλιο που καταλάβαιναν 5 - 6 άνθρωποι μεταξύ τους. Μετά 15 χρόνια όμως ο πάγκος δεν ήταν 30 ετών και οι γιαγιάδες είχαν αρχίσει να προάγονται σε προγιαγιάδες. Τα περισσότερα στοιχεία των δεκάδων αντικειμένων ήταν στα μυαλά μας και όχι καταγεγραμμένα. Πολλές  πληροφορίες σώθηκαν από άτυπη καταγραφή στοιχείων και χαρακτηριστικών της ταυτότητας των αντικειμένων που χησιμοποιούσε ο ιδρυτής του Μουσείου Μάνος Ιατρίδης επειδή ζήλευα τις ξεναγήσεις του. Αυτός είναι ερασιτεχνισμός ανθρώπων με διαίσθηση και καλή θέληση  ενδεχομένως και με μεράκι αλλά δεν αποτελούν αξιόπιστη τεκμηρίωση.

Σήμερα κάθε επαγγελματίας του χώρου των μουσείων που σέβεται τον επαγγελματισμό του γνωρίζει ή πρέπει να γνωρίζει ότι οι συλλογές και τα εκθέματα του μουσείου θα πρέπει να τεκμηριώνονται σύμφωνα με κοινά αποδεκτά επαγγελματικά πρότυπα. Στην τεκμηρίωση αυτή πρέπει να περιλαμβάνονται: η αναγνώριση και η περιγραφή του κάθε αντικειμένου, η προέλευση του, η κατάσταση και η συντήρηση του, η σχέση του με άλλα αντικείμενα και η θέση στην οποία βρίσκεται κάθε στιγμή. Όλα αυτά αποτελούν πληροφορίες που πρέπει να φυλάσσονται διαχρονικά με ασφάλεια, να ανακτώνται με ευκολία και να είναι προσβάσιμα προς επεξεργασία και εμπλουτισμό από όσους έχουν το δικαίωμα να το κάνουν.

Στην περίπτωση μας η δειλή είσοδος στον επαγγελματισμό με τη μέθοδο Learning by doing and imitating οδήγησε στις γνωστές διάτρητες καρτέλες που κινούνταν σε  τύπο τετραδίου σπιράλ ταυτόχρονα με πρωτόλειες δοκιμές σε φύλλα υπολογισμών προγράμματος Lotus .

Μετά από μια δεκαετία ύπαρξης του Τεχνικού Μουσείου και τα αντικείμενα να ξεπερνούν τα χίλια γινόταν όλο και πιο φανερό πως όταν αυτά απομακρύνονταν χωρικά και χρονικά από τον φυσικό τους χώρο και το πλαίσιο στο οποίο λειτουργούσαν και ανήκαν τόσο περισσότερο είχαν την ανάγκη συνοδευτικής πληροφορίας. Η εσωτερική στο Μουσείο προφορική παράδοση για όσα αντικείμενα υπήρχε διαθέσιμη πληροφόρηση αντί να ενισχύεται εξασθενεί με την πάροδο του χρόνου και μερικές φορές προσεταιρίζεται και ενδιαφέρουσες ή βολικές διαστρεβλώσεις ( το «ένα από τα πρώτα» εύκολα γίνεται «το πρώτο»). Το ζήτημα της τεκμηρίωσης  λοιπόν άρχισε να αναδύεται εκ των πραγμάτων ως σοβαρό  πρόβλημα.

Άρχισαν να φανερώνονται οι ανάγκες
για πιστοποίηση της κυριότητας των αντικειμένων,
για γρήγορο εντοπισμό τους,
για δυνατότητα απογραφής τους,
για αποθήκευση πληροφοριών που συνδέονται με αυτά
για αποτίμηση αξιών
για διατήρηση αρχείου με τη ζωή του αντικειμένου στο Μουσείο
για τον προγραμματισμό και την παρακολούθηση πράξεων συντήρησης, αποκατάστασης ή άλλες προληπτικές ή παρεμβατικές πράξεις.
Όλες αυτές οι ανάγκες όδήγησαν στην αναζήτηση έξυπνων τρόπων καταλογογράφησης στην αρχή και τεκμηρίωσης - αρχειοθέτησης στη συνέχεια.

Η τεκμηρίωση διαφοροποιείται από την απλή καταλογογράφηση εκ του γεγονότος ότι αποτελεί ένα σύστημα οργάνωσης σύνθετης πληροφορίας και όχι απλή παράταξη ενός τύπου δεδομένων. Δηλαδή τεμηρίωση ενός αντικειμένου εννοούμε ένα σύνολο στοιχείων που σχετίζονται με αυτό και είναι έτσι οργανωμένα ώστε να εξυπηρετούν τους στόχους ενός περιβάλλοντος στο οποίο είναι ενταγμένο το αντικείμενο.
Ένα τέτοιο σύστημα περιλαμβάνει κατ' ελάχιστο τη διαδικασία αποδοχής του αντικειμένου, την ένταξη του σε ένα μητρώο με έναν μοναδικό αριθμό ή αλφαριθμητικό χαρακτηριστικό και τη δημιουργία μιας κάρτας με πεδία στα οποία εγγράφονται οι επιθυμητές πληροφορίες. Οι κάρτες δεν συσσωρεύονται τυχαία αλλά με τρόπο που να καθίσταται εύκολη η ανεύρεση τους με κάποια κωδικοποίηση διαχείρισης καρτών.

 

Προσοχή! Τα αντικείμενα των συλλογών δείχνουν ακίνητα αλλά δεν είναι έτσι. Μετακινούνται για να εκτεθούν στους χώρους του μουσείου, για να μπουν σε κάποιο εργαστήριο προς συντήρηση, κάποιο στούντιο για φωτογράφιση, για να δανεισθούν σε τρίτους ή να ενταχθούν σε μια μετακινούμενη έκθεση. Κάθε τέτοια μετακίνηση θα πρέπει να καταγράφεται ώστε το αντικείμενο να αφήνει τα ίχνη του εγγεγραμμένα σε κάθε μεταβολή της θέσης ή της κατάστασης του. Εννοείται ότι η ορθή διαχείριση των συλλογών σε επίπεδο διοικητικό διασφαλίζεται και αυτή με τη χρήση του συστήματος τεκμηρίωσης όπου αποτυπώνονται και οι διοικητικές πράξεις όπως για παράδειγμα οι εγκρίσεις ή εξόδου ενός αντικειμένου από το μουσείο για δανεισμό ή ίδια χρήση.

Με όλες αυτές τις ανάγκες αναγνωρισμένες, μεγάλο δέος και θρησκευτική ευλάβεια νεοφώτιστων, θαυμάζοντας ένα παράδειγμα από το Science Museum του Λονδίνου και ένα παράδειγμα από το Μπενάκειο σχεδιάσαμε το 1997  την πολιτική τεκμηρίωσης του Τεχνικού Μουσείου Θεσσλονίκης, την αρχιτεκτονική της ροής της πληροφορίας και τις απαιτούμενες δομές για την εξυπηρέτηση ενός συστήματος τεκμηρίωσης που λειτούργησε απολύτως ικανοποιητικά έως πρόσφατα. Για να είμαστε ειλικρινείς εξακολουθεί να λειτουργεί και θα λειτουργεί μέχρι την πλήρη μετάβαση στο νέο μας σύστημα. Όλη η προγραμματιστική δουλειά είχε πραγματοποιηθεί εντός του Μουσείου με την καταλυτική βοήθεια του αναλυτή -προγραμματιστή Μίλτου Στόϊκου, ο οποίος σε γλώσσα προγραμματισμού OMNIS ανέπτυξε εξειδικευμένο λογισμικό για τις ανάγκες που είχαν προδιαγραφεί.

Με τα παραπάνω εξασφαλίσθηκε η λειτουργικότητα των συλλογών σε ότι αφορά τις εσωτερικές ανάγκες του Μουσείου σε επίπεδο μάνατζμεντ συλλογών, εσωτερικών αναγκών για την ανάπτυξη περιεχομένου δημοσιοποίησης στο κοινό και εξυπηρέτησης ενδιαφερομένων ακαδημαϊκά ή ερευνητικά. Όταν όμως οι κόλλες αναφοράς, τα βιβλία κατάστιχα οι περιστρεφόμενες καρτέλες και οι φοριαμοί φακέλων άρχισαν να αποτελούν παρελθόν εξαιτίας της εισόδου των υπολογιστών στην καθημερινότητα, άρχισαν να αναδύονται και νέες δυνατότητες που μετασχηματίζονται αργά αλλά νομοτελειακά σε νέες ανάγκες.

Ένα σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων ενός μουσείου εκπορεύεται από την υποχρέωση του να κάνει γνωστό το υλικό του στο ευρύ κοινό, να το δημοσιοποιεί. Κατάλογοι εκθέσεων, θεματικά λευκώματα, επίκαιρα άρθρα, ερευνητικές μονογραφίες, καρτ ποστάλ ήταν ανέκαθεν δραστηριότητες που ενισχύουν την αποτελεσματικότητα μιας επίσκεψης, βοηθούν τους ερευνητές, και όσους επιθυμούν να υποστηρίξουν την εκπλήρωση εκπαιδευτικών υποχρεώσεων  ενώ ταυτόχρονα υποκινούν υποψήφιους επισκέπτες.

Ας επαναλάβουμε ότι η αξία ενός μουσειακού αντικειμένου εξαρτάται από την ποσότητα και την ποιότητα των πληροφοριών που μπορεί να παρέχει το μουσείο στους ενδιαφερόμενους.

Για την επίτευξη αυτής της παροχής, ο ρόλος του συστήματος τεκμηρίωσης με τη σύγχρονη τεχνολογία των υπολογιστών και της ψηφιακής τεχνολογίας γενικότερα είναι αναντικατάστατος. Το ιντερνετ, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα κινητά τηλέφωνα, πληθώρα εργαλείων προσφέρονται για τη δημοσιοποίηση υλικού με τρόπο που να ικανοποιεί ταυτόχρονα πολλούς και ανεξάρτητα από την φυσική παρουσία του ενδιαφερόμενου στο μουσείο.

Επιπλέον και πέρα από την ευκολία στον εντοπισμό της πληροφορίας , την αλίευση της,  την επεξεργασία, την αναδιάταξη και την όδευση της σε επικοινωνιακά εργαλεία, η ψηφιακή της μορφή μπορεί να ενταχθεί σε ένα ψηφιακό σύμπαν συνιστώντας δεδομένο ενός ευρύτερου πλαισίου (μιας οντολογίας όπως λένε) που ενσωματώνει περιεχόμενο από αποθετήρια ειδών με ομοιότητες και διαφορές. Οι δομές αυτού του πλαισίου, η τυποποίηση και η κωδικοποίηση των δεδομένων αποτελούν αντικείμενο σύγχρονων ερευνών και εφαρμογών, με στόχο τη διευκόλυνση της διαλειτουργικότητας των διαφόρων συστημάτων, για ένταξη διαμεσολάβηση και ανταλλαγή ετερογενών πολλές φορές πληροφοριών πολιτιστικής κληρονομιάς σε μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες όπως η EUROPEANA.

Την ανάπτυξη αυτού του έργου το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ICOM έχει αναθέσει στη Διεθνή Επιτροπή Τεκμηρίωσης γνωστή ως CIDOC.

Με την ευκαιρία θα ήθελα να πω πως δυστυχώς είναι συχνό το φαινόμενο η τεκμηρίωση να εμφανίζεται με διακυμάνσεις ενδιαφέροντος και αδιαφορίας θεωρώντας την από τους ημιμαθείς ως μια εφήμερη ανάγκη έως ότου ένα σοβαρό πρόβλημα να την επαναφέρει στο προσκήνιο.

Πρόκειται περί λάθους. Οποιοσδήποτε φορέας έχει στην κατοχή του εύλογο αριθμό αντικειμένων, είτε βιβλία, είτε αρχαιότητες, είτε εργαλεία και μηχανές, οφείλει να θεωρεί την τεκμηρίωση αυτού του υλικού ως κύριο έργο και όχι ως εφήμερο πάρεργο. Αυτό γίνεται ακόμη πιο επιτακτικό όταν μιλάμε για μουσεία και κατά την άποψη μου η ποιότητα τεκμηρίωσης του περιεχομένου ενός φορέα θα έπρεπε να αποτελεί κριτήριο συνδεδεμένο με τα δικαιώματα του φορέα για χρηματοδότηση. Δυστυχώς, εξ όσων γνωρίζω στη χώρα μας δεν υφίσταται ακόμη εθνικό θεσμικό πλαίσιο για την τεκμηρίωση σε αντίθεση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς βέβαια ότι για την ανάπτυξη τέτοιων έργων συσσώρευσης ψηφιακού αποθέματος ως παράγωγο της λειτουργίας ενός συστήματος τεκμηρίωσης, και η ενσωμάτωση αυτού του αποθέματος σε ευρύτερους σχηματισμούς αποτελεί έργο ειδικών που δεν περιλαμβάνονται στο δυναμικό των μουσείων του δικού μας μεγέθους. Από εύνοια της τύχης το ΝΟΗΣΙΣ συνεργάζεται με την εταιρία Altanet  που μεταξύ άλλων αναπτύσσει Συστήματα Διαχείρισης Περιεχομένου και είναι εγκατεστημένη σε απόσταση 100 μέτρων. Για τη συνεργασία μας θα μιλήσουν οι ίδιοι.

Θα ήθελα να κλείσω επισημαίνοντας για μια ακόμη φορά ότι η ποιότητα τεκμηρίωσης αντανακλά το επαγγελματικό βάθος ενός μουσείου και αποτελεί θεμελιακό παράγοντα της λειτουργίας του .

Σας ευχαριστώ.

Τελευταία Ενημέρωση στις Τρίτη, 10 Νοέμβριος 2015 09:02  

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

1911

Κατασκευάζεται το πρώτο υδροπλάνο, που είχε πλωτήρες αντί για τροχούς.

Μαθητικο Συνεδριο Πληροφορικης

ΤVSpot Τεχνικού Μουσείου