Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

  • Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Προκαθορισμένο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Μικρότερο μέγεθος γραμματοσειράς

Η εξέλιξη της τυπογραφίας

E-mail Εκτύπωση PDF

Αναφέρθηκε στα προηγούμενα ότι από καιρό υπήρχε αναζήτηση για εκμηχανισμένη εκτύπωση βιβλίων. Το χαρτί είχε ήδη διαδοθεί και είχε προσιτές τιμές, εκείνο που παρέμενε ακριβό και με αμφίβολη ακρίβεια ήταν η αντιγραφή βιβλίων. Η ιδέα των Κινέζων ήταν να κατασκευάσουν μία πλάκα, αρχικά ξύλινη, πάνω στην οποία ήταν σκαλισμένα ανάποδα (αριστερά δεξιά) τα γράμματα. Με επάλειψη των γραμμάτων αυτών με μελάνι και πίεση της πλάκας σε χαρτί δημιουργείτο μία τυπωμένη σελίδα, ακριβώς όπως γίνεται σήμερα με μια σφραγίδα. Περί το έτος 800 μ.Χ. οι Κινέζοι είχαν σκαλίσει πολλές χιλιάδες τέτοιες σελίδες και εκτύπωναν βιβλία.

Και πάλι οι Κινέζοι επινόησαν αργότερα τη δημιουργία μιας διαφορετικής μικρής πλάκας για κάθε γραφικό σύμβολο. Με παράθεση και συναρμολόγηση των κατάλληλων συμβόλων, μπορούσαν να δημιουργήσουν πάλι μια τυπογραφική πλάκα. Περί το 1450 είχαaν κατασκευαστεί στην Κίνα τέτοιοι κινητοί ξύλινοι χαρακτήρες και 50 χρόνια αργότερα οι χαρακτήρες ήταν μεταλλικοί. Οι Ευρωπαίοι πρέπει να γνώριζαν από περιγραφές για την κινέζικη τυπογραφική τέχνη και να είχαν δει κάποια τυπωμένα κείμενα. Ο εκπαιδευμένος χρυσοχόος, μέλος της αντίστοιχης συντεχνίας, Johannes Genfleisch zur Laden από το Mainz (Μάιντς, Μαγεντία) που είχε το παρατσούκλι Gutenberg (Γκούτενμπεργκ, Γουτεμβέργιος, 1394/99-1468), πειραματιζόταν από το 1434 με κινητούς ξύλινους χαρακτήρες.Μετά από διάφορες προσπάθειες πέτυχε ο Γουτεμβέργιος το 1441, χάρις σε ένα βελτιωμένο μελάνι, να αξιοποιήσει εκτυπωτικά και τις δύο όψεις μιας σελίδας χαρτιού.   

Το 1448 είχε βελτιώσει αυτός ο πεισματικός ερευνητής την τεχνική και κατασκεύαζε με χαλύβδινα κοπίδια μεμονωμένους μεταλλικούς χαρακτήρες, από ένα κράμα μολύβδου, κασίτερου και αντιμονίου.

Εικόνα: Αντίτυπο της πρώτηςΒίβλου

Στη συνέχεια συνεταιρίστηκε με τους χρηματοδότες Fust και Scheffer για να κατασκευάσουν ένα τυπογραφείο, στο οποίο θα λειτουργούσε η τυπογραφική πρέσα του. Η τελική επιτυχία για την αξιοποίηση της εφευρέσεώς του πρέπει να προέκυψε το αργότερο το 1456 με μία βίβλο στα λατινικά.


 

 

Ήδη αυτό το πρώτο τυπογραφικό προϊόν του Γουτεμβέργιου αποτελεί μία αισθητικά άριστη τυπογραφική εργασία, η οποία ξεπερνούσε σε ποιότητα τα χειρόγραφα έργα.

Εικόνα: τυπογραφικό εργαστήριο (Πάτημα με το ποντίκι εμφανίζει μεγάλη εικόνα).

Μετά από αντιδικίες και δικαστικές περιπέτειες, διαχώρισε ο Γουτεμβέργιος τις δραστηριότητές του από τους συνεταίρους του, οι οποίοι μάλιστα διεκδικούσαν για λογαριασμό τους την εφεύρεση, αφού αυτή είχε πραγματοποιηθεί με δικά τους χρήματα. Τελικά ήρθε ο Γουτεμβέργιος το 1458 σε οικονομικές δυσκολίες, από τις οποίες τον γλύτωσε η δημοτική αρχή του Μάιντς που τον βοήθησε να φτιάξει ένα καινούργιο τυπογραφείο.

Κατά καιρούς παρουσιάστηκαν διάφορες αμφισβητήσεις ως προς την προτεραιότητα του Γουτεμβέργιου στην τέχνη της τυπογραφίας. Μία ισχυρή εκδοχή αναφέρει ότι εφευρέτης ήταν ο Laurens Janszoon Coster (Κόστερ, 1370-1440) από το Χάαρλεμ της Ολλανδίας. Ο Κόστερ είχε λαξέψει ξύλινα γράμματα, τα οποία συνένωσε σε λέξεις και προτάσεις. Στη συνέχεια μελάνωσε την επιφάνεια και εκτύπωσε σε χαρτί το κείμενο που είχε σχηματιστεί. Μετά από διάφορες δοκιμές, αντικατέστησε ο Κόστερ τα ξύλινα γράμματα με μεταλλικά, τύπωσε πολλές σελίδες και τις έδεσε σε ένα βιβλίο. Ένας εργατοτεχνίτης τους Κόστερ που λεγόταν Johannes, αφού έμαθε την τεχνική του αφεντικού, μετακόμισε την πόλη Mainz της Γερμανίας, όπου επιδόθηκε σε τυπογραφικές εργασίες. Από αυτή την ιστορία, η οποία δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά το 1588, σχεδόν ενάμιση αιώνα μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας, συμπεραίνεται ότι ο εργατοτεχνίτης που «αντέγραψε» την ιδέα του Κόστερ πρέπει να ήταν ο Γουτεμβέργιος.

Η ίδια ιστορία επαναλαμβάνεται με παραλλαγές στο λεγόμενο «Χρονικό της Κολονίας» του έτους 1499, όπου περιέχεται συνέντευξη του πρωτομάστορα Ulrich Zell (Τσελ, πέθανε ~1507), ο οποίος θεωρείται ο πρώτος τυπογράφος της Κολονίας. Ο Τσελ δηλώνει ότι η τυπογραφία ξεκίνησε στη Γερμανία το 1440, αλλά είχε τις ρίζες της στην Ολλανδία, όπου τυπώθηκε η «Λατινική Γραμματική». Ο Τσελ θεωρεί όμως εφευρέτη της τυπογραφίας τον Γάλλο Nicolas Jenson (Ζανσόν, 1420-1480).
Ο Ζανσόν είχε αποσταλεί από το βασιλιά της Γαλλίας Κάρολο Ζ? (1403-1461) στη Βενετία για να μάθει την τυπογραφική τέχνη και να την εισαγάγει στη Γαλλία. Είχε μάλιστα στη διάθεσή του μια συστατική επιστολή του βασιλιά από το έτος 1458. Όταν έφτασε, όμως, η στιγμή να επιστρέψει ο Ζανσόν στη Γαλλία, το έτος 1470, άλλαξε γνώμη και προτίμησε να εγκατασταθεί στη Βενετία με την αιτιολογία ότι βασιλιάς στη Γαλλία ήταν τώρα ο γιος του Καρόλου, ο οποίος είχε δολοφονήσει το έτος 1461 τον πατέρα του. Έτσι, έμεινε στην πόλη που εκπαιδεύτηκε και αναδείχθηκε σε ένα από τους σημαντικότερους τυπογράφους της εποχής, αλλά εφευρέτης δεν μπορεί να ήταν. Ακόμα κι αν υποθέσουμε ότι ο Γουτεμβέργιος πήρε από άλλους τις ιδέες, φαίνεται να ήταν αυτός που με την επιμονή του δημιούργησε τα πρώτα αξιόλογα τυπογραφικά αποτελέσματα.

Έτσι έκανε την εμφάνισή του στην Ευρώπη ένα νέο προϊόν μαζικής παραγωγής, το τυπωμένο βιβλίο. Η τεράστια σημασία του για τον πολιτισμό και την παιδεία είναι εύκολα κατανοητή και γι' αυτό περιττεύει να αναπτυχθεί εδώ σε λεπτομέρειες. Όπως ήταν αναμενόμενο, οι επαγγελματίες αντιγραφείς αντέδρασαν σ' αυτή την εξέλιξη, γιατί εκμηχανιζόταν η δουλειά τους. Ο μοναχός και φιλόσοφος Giovanni Tritemio (Τριτέμιο, 1462-1516) προέβλεψε μάλιστα και αποτυχία της νέας εφεύρεσης, λέγοντας το 1492 ότι: «Όσα βιβλία κι αν τυπωθούν, η καλλιτεχνική γραφή δεν θα υποχωρήσει ποτέ, γιατί τα έντυπα βιβλία δεν θα μπορέσουν να συναγωνιστούν σε ποιότητα τα χειρόγραφα». Αλλά η ραγδαία εξέλιξη τον διέψευσε και ήδη μέχρι το τέλος εκείνου του αιώνα είχαν δημιουργηθεί τυπογραφικά πιεστήρια σε πάνω από 36 ευρωπαϊκές πόλεις, ενώ το1500 λειτουργούσαν στην Ευρώπη πάνω από χίλια τυπογραφεία, τα περισσότερα στην Ιταλία και τη Γερμανία. Υπολογίζεται ότι με τη λήξη του 15ου αιώνα είχαν τυπωθεί ήδη πάνω από δέκα εκατομμύρια αντίτυπα από περίπου σαράντα χιλιάδες τίτλους.

Μετά από αρχικές αμφιταλαντεύσεις, λόγω πιέσεων των μοναχών και άλλων επαγγελματιών γραφιάδων, η καθολική Εκκλησία υιοθέτησε την εφεύρεση της τυπογραφίας, γιατί διέβλεψε ότι με αυτή θα διατηρούσε η ίδια το προπαγανδιστικό μονοπώλιο και θα διευκολυνόταν η διάδοση των θρησκευτικών εκδόσεών της στη λατινική γλώσσα, την οποία διάφοροι ανανεωτές ήθελαν να αντικαταστήσουν με εθνικές γλώσσες που ήταν κατανοητές από το λαό. Έχουν διασωθεί κείμενα από εκείνη την εποχή, με τα οποία γίνεται εισήγηση για αποδοχή της τυπογραφίας και αναγνώρισή της ως «... κορώνα των επιστημών, θεία τέχνη και επιλογή τουΥψίστου για να επικοινωνεί με το λαό Του». Έτσι θα μπορούσε ο εκκλησιαστικός μηχανισμός να επιβάλει τη δική του εκδοχή για τις ιερές γραφές, κεντρική αντίληψη της οποίας ήταν ο ηγετικός και αναντικατάστατος ρόλος της Ρώμης και του προκαθημένου της (πάπα). Τα πράγματα ήρθαν όμως διαφορετικά, αφού η νέα αυτή εφεύρεση αξιοποιήθηκε πρωτίστως από τον Λούθηρο και τους συνεργάτες του για διάδοση των μεταρρυθμιστικών κειμένων τους.

ΠΗΓΗ

 

 

Ιστορία της Τεχνολογίας
του Στ. Γ. Φραγκόπουλου, Δρ.Μηχ., Καθηγητή ΤΕΙ Αθήνας

Τελευταία Ενημέρωση στις Παρασκευή, 30 Δεκέμβριος 2011 08:46  

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

1949

Κατασκευάζεται το πρώτο ατομικό ρολόϊ.

Μαθητικο Συνεδριο Πληροφορικης

ΤVSpot Τεχνικού Μουσείου