Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

  • Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Προκαθορισμένο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Μικρότερο μέγεθος γραμματοσειράς

ΑΡΧΗ | Αποθήκευση όλων των δημοσιευμένων άρθρων | Ο αστροφυσικός κ. Διονύσης Σιμόπουλος «εξομολογείται» στην Μαίρη Γκαζιάνη

Ο αστροφυσικός κ. Διονύσης Σιμόπουλος «εξομολογείται» στην Μαίρη Γκαζιάνη

E-mail Εκτύπωση PDF

 

Από τη Μαίρη Γκαζιάνη

 

EugenFound-041.jpg

Ο αστροφυσικός Διονύσης Σιμόπουλος επί 40 χρόνια διευθυντής στο Ευγενίδειο Πλανητάριο μας λέει ότι αυτό που μένει -μετά από μια «διαδρομή στο διάστημα»- είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Κι αν τύχει και δείτε και κάποιο πεφταστέρι να διασχίζει τον ουρανό δεν κοστίζει τίποτε αν κάνατε τότε και καμιά ευχή!

Γεννηθήκατε στα Ιωάννινα ωστόσο η καταγωγή σας είναι από τον Γρύλλο της Ηλείας. Τι θυμάστε πιο έντονα από τα παιδικά σας χρόνια;

Πράγματι η κατοχή βρήκε τον πατέρα μου να υπηρετεί (ήταν δασικός) στο Μέτσοβο κι έτσι η δίδυμη αδελφή μου κι εγώ γεννηθήκαμε στα Γιάννενα απ΄όπου φύγαμε μερικούς μήνες αργότερα για την Πάτρα απ΄όπου κατάγονταν η μητέρα μου. Ο πατέρας μου κατάγονταν από ένα μικρό χωριό κοντά στην Ολυμπία, τον Γρύλλο, όπου ακόμη και σήμερα περνάμε οικογενειακώς μερικές ημέρες το Πάσχα και το καλοκαίρι. Στη Πάτρα μείναμε 4 χρόνια οπότε ο πατέρας μετατέθηκε στην Κυπαρισσία όπου παρακολούθησα τις δύο πρώτες τάξεις του Δημοτικού, κι αμέσως μετά γυρίσαμε πίσω στη Πάτρα απ΄όπου τελικά έφυγα για την Αμερική στα 19 μου χρόνια. Όπως καταλαβαίνετε, λοιπόν, όλες αυτές οι μετακινήσεις μου έδωσαν την ευκαιρία να έχω πολλές και ενδιαφέρουσες εμπειρίες «ων ουκ έστιν αριθμός»! Θα ξεχώριζα πάντως την ανάμνηση ενός κόκκινου χειροποίητου ξύλινου τρίτροχου με το οποίο κυκλοφορούσα στη Πάτρα (πριν φύγουμε για την Κυπαρισσία), και το οποίο μου είχαν πάρει οι γονείς και η θεία μου παρ΄όλες τις στερήσεις της εποχής εκείνης. Δυστυχώς μόνο εγώ και η ξαδέλφη μου η Ελένη θυμόμαστε πλέον την ύπαρξή του που για μένα έχει γίνει κάτι σαν το «Rosebud» στο «Πολίτης Κέιν»! Θυμάμαι επίσης δύο πανέμορφα αρχοντικά που βρίσκονταν απέναντί μας, πνιγμένα κυριολεκτικά στο γιασεμί και στις αναρριχώμενες κατάλευκες τριανταφυλλιές, όταν η Πάτρα μοσχομύριζε ακόμη από το αγιόκλημα και το γιασεμί. Υπάρχουν, φυσικά, δεκάδες ακόμη θύμισες που θα απαιτούσαν κυριολεκτικά ένα ολόκληρο βιβλίο για να περιγραφούν.

Η λίμνη Παμβώτις ή η αρχαία Ολυμπία σας επηρέασαν περισσότερο στην απόφασή σας να σπουδάσετε αστροφυσική; Πως γεννήθηκε αυτή η ανάγκη για εσάς;

Δεν υπήρξε καμία τέτοια ανάγκη, ενώ ούτε η λίμνη ούτε και η Ολυμπία «φταίνε» για τις μετέπειτα σπουδές μου στην αστροφυσική. Εάν θα ήθελα να «κατηγορήσω» κάποιο τόπο ή κάποια εμπειρία μου για τις μετέπειτα επιλογές μου θα ήταν ο Παρνασσός. Εκεί το καλοκαίρι του 1960 (στην Περδικόβρυση της Αμφίκλειας) χιλιάδες πρόσκοποι απ΄ όλον τον κόσμο γιορτάζαμε το Χρυσό Ιωβηλαίο του προσκοπισμού στη χώρα μας με μια κατασκήνωση αλλιώτικη από τις άλλες. Πλάι μας είχαν κατασκηνώσει οι πρόσκοποι της Αμερικής και στο άνοιγμα που δημιουργούσαν οι σκηνές τους βρίσκονταν τρία μικρά τηλεσκόπια στημένα πάνω στα τρίποδά τους τα οποία για μάς φάνταζαν σαν εξωπραγματικές μηχανές. Ένα βράδυ δεν μπόρεσα να κρατηθώ και τους ζήτησα να δούμε το Φεγγάρι. Μας έδειξαν μάλιστα πώς να χρησιμοποιήσουμε το προσοφθάλμιο για να σκοπεύσουμε καλύτερα. Έτσι καθώς το Φεγγάρι ξεμύταγε πάνω από την κορυφή του Παρνασσού τα έκθαμβα μάτια μας αντίκρισαν ένα θέαμα απερίγραπτο: κρατήρες, χαράδρες και ολάκερες οροσειρές. Εκείνη την εποχή ο άνθρωπος δεν είχε πετάξει ακόμη στο Διάστημα και κανείς μας δεν μπορούσε τότε ούτε καν να φανταστεί ότι σε εννέα χρόνια κάποιος συνάνθρωπός μας θα έκανε κυριολεκτικά μια βόλτα στο Φεγγάρι. Κι όμως εκείνο το βράδυ αισθάνθηκα ότι στο προαιώνιο αυτό όνειρο της ανθρωπότητας είχα ήδη γίνει πρωταγωνιστής! Κι ίσως αυτή να ήταν και η αιτία που χρόνια τώρα διακονώ την υπέροχη αυτή επιστήμη.

Πολύχρονες σπουδές στην Λουιζιάνα των ΗΠΑ. Αμέσως ξεχωρίσατε κι άρχισαν να σας απονέμονται βραβεία και τιμητικές διακρίσεις. Πόσο δύσκολο ήταν να το πετύχετε αυτό;

Δεν θα έλεγα ότι ήταν δύσκολο. Ίσα-ίσα όλες μου οι αποκαλούμενες επιτυχίες οφείλονταν σε ορισμένες ιδιαίτερα ευχάριστες δραστηριότητες στις οποίες συμμετείχα σε μια προσπάθεια να ξεφύγω από τα τετριμμένα και την καθημερινότητα των σπουδών

Από το 1968 αρχίσατε να εργάζεστε σε υψηλές θέσεις στην Λουιζιάνα και χρηματίσατε μέχρι και Διευθυντής του εκεί Πλανηταρίου. Μπορείτε να μας αναφέρετε κάποιες από τις σημαντικότερες στιγμές που βιώσατε τα χρόνια εκείνα;

Και πάλι είναι σχεδόν αδύνατο να απομονώσω τις πιο σημαντικές στιγμές μιας πενταετίας που διαμόρφωσε την μετέπειτα επαγγελματική μου πορεία. Γιατί κάθε στιγμή ήταν για μένα και σπουδαία και σημαντική. Παρ΄όλα αυτά αν ήθελα να ξεχωρίσω μια ιδιαίτερα σημαντική στιγμή εκείνης της περιόδου δεν θα αφορούσε την επαγγελματική μου πορεία αλλά την προσωπική μου ζωή κι έχει να κάνει με όλα όσα μου πρόσφερε η δεκαετής διαμονή μου εκεί. Γιατί η Λουιζιάνα μου προσέφερε, ως μη όφειλε, μία πολύ καλή παιδεία, με όλη τη σημασία της λέξης, τις βάσεις μιας εξαιρετικής καριέρας, πολύ καλούς μέχρι σήμερα φίλους, πολλές αξέχαστες εμπειρίες, και μία σύντροφο ζωής με την οποία μοιράζομαι χαρές και λύπες, όνειρα και απογοητεύσεις εδώ και 47 περίπου χρόνια. 

Περιγράψτε μας τα συναισθήματά σας την 20η Ιουλίου 1969, όταν η αποστολή Απόλλων 11 προσσεληνώθηκε στη σελήνη.

Εκείνη την περίοδο είχα την τύχη να βρίσκομαι στο Χιούστον και στις εγκαταστάσεις της NASA καλύπτοντας το ιστορικό αυτό γεγονός για μια Αθηναϊκή εφημερίδα. Από εκείνη την ημέρα έχω καμιά δεκαριά κασέτες όπου έχω καταγράψει τα συναισθήματά μου όπως τα βίωνα τις ημέρες εκείνες. Αν μπορούσα να συνοψίσω όσα κατέγραψα τότε θα έλεγα αυτό που έχει καταγραφεί ήδη πολλάκις στις διάφορες αναφορές μου για την πραγματική εκείνη εποποιία του Διαστήματος. Γιατί εκείνο το βράδυ της 20ής Ιουλίου του 1969, πάνω στη σκονισμένη επιφάνεια της Σελήνης αποτυπώθηκε για πρώτη φορά ένα ανθρώπινο χνάρι που έγινε το σύμβολο «ενός τεράστιου άλματος για την ανθρωπότητα». Εκείνο το βράδυ ξανάγινα ο νεαρός έφηβος του 1960 όταν κοίταξα για πρώτη φορά την επιφάνεια της Σελήνης μέσα από εκείνο το μικρό τηλεσκόπιο στις πλαγιές του Παρνασσού. Και ήμουν βέβαιος, και παραμένω ακόμη και σήμερα βέβαιος, ότι εκείνη τη στιγμή ξαναγεννήθηκε η ανθρωπότητα και ότι το σημείο εκείνο της προσσελήνωσης έγινε εκείνο το βράδυ πραγματικά ένα κοσμικό μνημείο αφιερωμένο στους ανθρώπους της Γης. Γιατί εκεί πάνω, στα όρια του ουράνιου ωκεανού, ο άνθρωπος έκανε το πρώτο μοιραίο του βήμα προς τα άστρα και ανακάλυψε ότι ήταν στην ουσία ένας πραγματικός πολίτης του Σύμπαντος.

Τον Οκτώβριο του 1972, όταν προσκληθήκατε από το ίδρυμα Ευγενίδου να αναλάβετε Διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, εγκαταλείψατε μια πολύ επιτυχημένη καριέρα στο εξωτερικό για να επιστρέψετε στην Ελλάδα. Πόσο δύσκολο ήταν να πάρετε αυτή την απόφαση; Μετανιώσατε ποτέ που την πήρατε;

Όχι βέβαια. Θεωρώ, πάντως, ότι ήμουν πολύ τυχερός στην όλη μου πορεία. Η Αμερική πράγματι μου άνοιξε την πόρτα σε δρόμους που θα ήταν σχεδόν αδύνατον να περπατήσω αν είχα παραμείνει εδώ, αν κι αυτό έγινε από οικονομική ανάγκη. Στην Αμερική, είχα την ευκαιρία να αναλάβω σε μικρή ηλικία θέσεις που εδώ τότε θα χρειαζόμουν δεκαετίες, αν και τα πράγματα έχουν κι εδώ αλλάξει προς το καλύτερο σε σύγκριση με την δεκαετία του ΄60. Έτυχε επίσης να είμαι στην κατάλληλη θέση, την κατάλληλη στιγμή, και να γνωρίσω τους κατάλληλους ανθρώπους που χρειάζονταν κάποιον σαν εμένα. Κάποια στιγμή θα γύριζα οπωσδήποτε στην Ελλάδα, έτυχε όμως αυτό να γίνει νωρίτερα και με καλύτερους για μένα όρους που οφείλονταν αποκλειστικά στην τύχη! Θέλω να πιστεύω, πάντως, ότι για να κρατηθεί κάποιος σε μία παρόμοια θέση επί τόσα χρόνια πρέπει να διαθέτει και κάποιες αρετές!

Έχετε ένα πλούσιο και αξιοζήλευτο βιογραφικό όσον αφορά την δραστηριότητά σας στην αστροφυσική. Είστε ικανοποιημένος από την πορεία που χαράξατε και θεωρείτε ότι έχετε τιμηθεί όσο έπρεπε για την προσφορά σας;

Ό,τι κι αν έκανα ή κατάφερα να κάνω στη μέχρι τώρα ζωή μου (γιατί θεωρώ ότι έχω ακόμη κι άλλα πράγματα να κάνω) με βρήκαν στο δρόμο. Έτυχαν. Απλώς εγώ προσπαθούσα πάντα να κάνω ό,τι καλύτερο μπορούσα κάθε δεδομένη στιγμή χωρίς να υπολογίζω σε βραβεία και σε κοινωνική ή άλλη αναγνώριση. Φυσικά μια διάκριση προσφέρει πάντοτε κάποια ευχαρίστηση. Η ευχαρίστηση όμως αυτή δεν διαρκεί πολύ, μερικές ίσως ημέρες, και μετά συνεχίζουμε όπως πριν. Σε τελική, όμως, ανάλυση δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι κανείς δεν πρόκειται να πάρει μαζί του τίποτε απ΄όλα αυτά, ούτε χρήματα, ούτε διακρίσεις, ούτε οτιδήποτε άλλο. Γιατί, είτε μας αρέσει είτε όχι, είμαστε καταδικασμένοι να χάσουμε τη μάχη με τον χρόνο. Φυσικά, όπως έλεγε κι ένας σημαντικός Έλληνας που πέθανε πρόσφατα: «Σε όλους μας υπάρχει η αγωνία της αθανασίας. Αυτή η αγωνία αν καταφέρει να εκφραστεί αποτελεί την υπογραφή μας. Ως ενήλικοι άλλωστε ξεγελάμε τον φόβο του θανάτου κάνοντας παιδιά. Φεύγω εγώ, υπάρχουν αυτά. «Εγώ έκανα τρία παιδιά, οπότε έχω εξασφαλισμένη την αθανασία! (γέλια).

Πλησιάζει η μεγαλύτερη νύχτα του 2014. Είναι πάντα η 21η Δεκεμβρίου; Τι θα μπορούσαμε να παρατηρήσουμε στον ουρανό τη νύχτα εκείνη;

Από την αρχαιότητα ακόμη όλοι οι λαοί είχαν κατανοήσει ότι όσο ο χειμώνας πλησίαζε και ο Ήλιος του μεσημεριού φαινόταν όλο και πιο χαμηλά στον ορίζοντα, τόσο και οι μέρες μίκραιναν και το κρύο αύξανε. Ήταν η σκληρή εποχή για τον άνθρωπο με τις πολύ μικρές ημέρες και τις ατέλειωτες νύχτες. Οι φροντίδες πολλαπλασιάζονταν, οι ανησυχίες αυξάνονταν και ένα αόριστο συναίσθημα φόβου καταλάμβανε τον αρχαίο άνθρωπο με τα ανύπαρκτα σχεδόν αμυντικά του μέσα και τις περιορισμένες πηγές διατροφής. Γι΄αυτό αναπέμπονταν προσευχές και ιερές παρακλήσεις, ανάβονταν φωτιές και προσφέρονταν θυσίες προς το θεό Ήλιο για να μη χαθεί οριστικά από τον ορίζοντα. Κι έτσι από την ημέρα εκείνη και μετά η τροχιά του Ήλιου στον ουρανό φαίνεται καθημερινά να σκαρφαλώνει όλο και πιο πάνω στο βόρειο ημισφαίριο του ουρανού. Οι μέρες μεγαλώνουν, οι νύχτες μικραίνουν και ο καιρός γίνεται όλο και πιο θερμός. Την ημέρα εκείνη ο Ήλιος θα φτάσει στο σημείο της ετήσιας τροχιάς του που ονομάζεται «χειμερινό ηλιοστάσιο», οπότε αρχίζει επίσημα η εποχή του χειμώνα. Γι αυτό την ημέρα αυτή όλοι ανεξαιρέτως οι λαοί καθιέρωσαν προς τιμή του Ήλιου περίφημες και πολλές γιορτές. Ημερολογιακά το χειμερινό ηλιοστάσιο κυμαίνεται σήμερα μεταξύ της 20ής και της 23ής Δεκεμβρίου, αν και η τελευταία φορά που είχαμε το χειμερινό ηλιοστάσιο στις 23 Δεκεμβρίου ήταν το 1903 και η επόμενη θα είναι το 2303. Ακόμη πιο σπάνια είναι η 20ή Δεκεμβρίου, με την επόμενη να συμβαίνει το 2080. Οι διαφοροποιήσεις αυτές οφείλονται στο γρηγοριανό ημερολόγιο του οποίου κάθε έτος έχει 365 ημέρες εκτός από τα δίσεκτα έτη με τις 366 ημέρες τους. Παρ΄όλα αυτά δεν υπάρχει κάτι το ιδιαίτερο που μπορεί κάποιος να παρατηρήσει ειδικά εκείνο το βράδυ στον ουρανό.

Εν όψει των Χριστουγέννων μπορείτε να μας εξηγήσετε το «φωτεινό αστέρι» της γέννησης;

Ύστερα από 2.000 χρόνια είναι σχεδόν αδύνατο να ξέρουμε τι θα μπορούσε να ήταν το περίφημο εκείνο άστρο που εμφανίστηκε πάνω από τον ουρανό που σκέπαζε το μικρό χωριό της Βηθλεέμ κι έκανε τους μάγους να ξεκινήσουν το μακρινό τους ταξίδι. Διάφορες προσπάθειες που έχουν γίνει κατά καιρούς έχουν εξετάσει πρώτα απ΄όλα τα διάφορα χαρακτηριστικά του άστρου, αλλά και διάφορες αστρονομικές εκδοχές, όπως είναι τα μετέωρα, οι κομήτες, οι νόβα, οι σουπερνόβα αλλά και οι διάφορες σύνοδοι των πλανητών μεταξύ τους ή με κάποια από τα λαμπρότερα άστρα. Παρ΄όλα αυτά όμως καμιά από τις επεξηγήσεις που έχουν προταθεί δεν μπορεί να μας ικανοποιήσει πλήρως. Γιατί είναι μάλλον δύσκολο να αποδείξουμε όλα τα επί μέρους στοιχεία που απαιτεί μια πλήρης και τεκμηριωμένη απόδειξη. Πολλοί ερευνητές των Γραφών υποστηρίζουν επίσης ότι το Άστρο της Βηθλεέμ δεν πρέπει να ήταν κάποιο συγκεκριμένο αστρονομικό σώμα ή φαινόμενο, αλλά πρόκειται απλά και μόνο για το συμβολικό άστρο των προφητειών της Παλαιάς Διαθήκης για τον προσδοκώμενο Μεσσία. Σε τελική όμως ανάλυση δεν έχει και τόσο μεγάλη σημασία το τι συνέβη στον ουρανό εκείνη τη νύχτα των Χριστουγέννων, γιατί κάτι πολύ πιο σπουδαίο συνέβαινε επάνω σ΄αυτήν τούτη τη Γη μας. Κάτι υπέροχο συνέβη στη μικρή πόλη της Βηθλεέμ εκείνο το βράδυ, και το γεγονός αυτό ήταν πολύ πιο σπουδαίο απ΄οτιδήποτε κι αν γινόταν στον ουρανό. Γιατί όταν ο Ήλιος ανέτειλε το άλλο πρωινό, την πρώτη εκείνη μέρα των Χριστουγέννων, ανέτειλε πάνω από ένα κόσμο που ποτέ πια δεν θα μπορούσε να είναι ο ίδιος

Απο αριστερά: Θανάσης Οικονόμου (καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο) , Τσάρλι Ντιουκ (αστροναύτης του Απόλλων 16), Ντέιβιντ Μάλιν (αστρονόμος του Αγγλο-Αυστραλιανού Αστεροσκοπείου) , Διονύσης Σιμόπουλος, Τζον Στόουκς (εκπρόσωπος Διαστημικού Τηλεσκόπιου Χαμπλ).

 

Τι είναι τα «πεφταστέρια;» Υπάρχουν κίνδυνοι «εξ ουρανού;»

Τα πεφταστέρια δεν είναι τίποτε άλλο παρά μικρά σωματίδια σκόνης στο μέγεθος κόκκων άμμου. Τα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια χτυπάνε την ατμόσφαιρά μας σε ύψος 100 περίπου χιλιομέτρων και αναφλέγονται. Η ανάφλεξη αυτή σχηματίζει μια φωτεινή σφαίρα 2 έως 3 μέτρων που κινείται με ταχύτητα 30 έως 60 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Αυτή τη φωτεινή σφαίρα, λοιπόν, βλέπουμε από τη Γη, και ονομάζουμε διάττοντα, μετέωρο, ή «πεφταστέρι». Καθημερινά πάνω από 100 τόνοι λεπτής διαστημικής σκόνης προστίθενται στην επιφάνεια της Γης χωρίς να το καταλάβουμε. Υπολογίζεται ότι 1.000 περίπου από τους διαστημικούς αυτούς επιδρομείς είναι αρκετά μεγάλοι ώστε να αντέξουν το ταξίδι μέσα από την ατμόσφαιρα του πλανήτη μας κάθε χρόνο και να φτάσουν στην επιφάνεια της Γης ως μετεωρίτες. Επειδή, όμως, τα 2/3 του πλανήτη μας είναι καλυμμένα με νερό, οι πτώσεις αυτές σπανίως γίνονται αντιληπτές. Όταν όμως γίνονται τότε τα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα θεαματικά. Στις έρημους της Βόρειας Αριζόνα, για παράδειγμα, βρίσκεται ένα από τα καλύτερα παραδείγματα κρατήρων πρόσκρουσης, με διάμετρο 1.200 μέτρων και βάθος 200 μέτρων. Είναι το σημάδι που άφησε πίσω του η σύγκρουση ενός αστεροειδούς με τη Γη μας πριν από 50.000 χρόνια. Ο κρατήρας αυτός είναι ένας μόνο από τους δεκάδες παρόμοιους κρατήρες πρόσκρουσης αστεροειδών που βρέθηκαν διάσπαρτοι πάνω στη Γη τα τελευταία μερικά χρόνια. Αφού, λοιπόν, τέτοιες συγκρούσεις έχουν γίνει στο παρελθόν είναι επόμενο ότι θα συμβούν και στο μέλλον. Θα μπορούσαμε, όμως. να αλλάξουμε την τροχιά ενός αστεροειδή με την τοποθέτηση ενός διαστημοπλοίου δίπλα του, η μικρή βαρυτική έλξη του οποίου θα μπορούσε να αλλάξει την τροχιά του επερχόμενου αστεροειδή ή κομήτη, βγάζοντάς τον λίγο εκτός πορείας και να καταλήξει τελικά εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από τη Γη. Μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα δεν είναι πάρα πολλά, αλλά θα είναι αρκετά για να παραμείνουμε ασφαλείς. Αρκεί να έχουμε μια έγκαιρη προειδοποίηση, που θα μπορούσε να μας δοθεί από την καταγραφή των τροχιών των πιθανών αυτών επιδρομέων.

Πιστεύετε ότι υπάρχει ζωή σε άλλους πλανήτες;

Δεν υπάρχει απόδειξη ή έστω ένδειξη για κάτι τέτοιο. Ωστόσο η αστροφυσική μας οδηγεί χρόνια τώρα σε κάποια συμπεράσματα. Από τα τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων άστρα, γαλαξίες και πλανήτες που υπάρχουν στο διάστημα, μόνο σε ένα τυχαίνει να υπάρχει ζωή; Φυσικά και όχι! Έτσι το Σύμπαν είναι δυνατόν να περιέχει τρισεκατομμύρια ίσως φυλές όντων που θα ψάχνουν με τα μάτια τους το κενό, για να δουν αυτά που βλέπουμε κι εμείς, για να σκεφτούν αυτά που σκεφτόμαστε κι εμείς, και να αναρωτηθούν και αυτοί αν είναι μόνοι τους στο Σύμπαν. Το ότι πρέπει να υπάρχει ζωή στο Διάστημα, όμως, το ότι κατά καιρούς θα πρέπει να έχουν ανθήσει διάφοροι διαστημικοί πολιτισμοί στο Σύμπαν, και το ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να είναι το μοναδικό λογικό ον ανάμεσα στα δισεκατομμύρια των γαλαξιών, είναι κάτι που όλοι σχεδόν οι επιστήμονες αποδέχονται σήμερα σαν κάτι το πιθανό. Οι αποστάσεις όμως που μας χωρίζουν από τ΄άλλα άστρα και τους άλλους πιθανούς εξωγήινους πολιτισμούς είναι ένα ανυπέρβλητο πρόβλημα όσο αναπτυγμένος τεχνολογικά κι αν είναι ένας εξωγήινος πολιτισμός. Μέσα σε ένα Σύμπαν, δηλαδή, που ίσως να σφύζει από ζωή, είμαστε περιέργως πως απομονωμένοι σαν σε καραντίνα.

Αν είχατε την ευκαιρία να ταξιδέψετε «εκτός γης» που θα επιθυμούσατε να πάτε και γιατί;

Ο Κωνσταντίν Τσιολκόβσκυ έλεγε ότι αν και «η Γη είναι η κοιτίδα της ανθρωπότητας, εντούτοις δεν μπορεί κανείς να ζει στη κούνια του για πάντα»! Παρ΄όλα αυτά η Γη είναι το σπίτι μας, κι όπως έλεγε ο Καρλ Σαγκάν, πάνω του βρίσκονται όλοι όσοι αγαπάμε, όλοι όσοι γνωρίζουμε, κάθε ανθρώπινο ον που έχει ζήσει μέχρι τώρα, κάθε είδους θρησκεία και ιδεολογία. Και φυσικά μια ατέλειωτη λιτανεία διαφορετικών και πανέμορφων γεωλογικών και γεωμορφολογικών τοπίων. Κι όλα αυτά πάνω σ΄ αυτήν τη γαλαζόλευκη σφαίρα, πάνω σ? αυτόν τον απειροελάχιστο κόκκο της άμμου στην απεραντοσύνη του Σύμπαντος. Γι΄ αυτό, σε προσωπικό επίπεδο, θα ήθελα να σας διαβεβαιώσω ότι δεν έχω καμιά επιθυμία ή διάθεση να ταξιδέψω εκτός Γης. Μου φτάνουν όσα υπάρχουν εδώ πάνω. Και μου περισσεύουν.

Πιστεύετε ότι η αστρονομία έχει τη θέση που της αρμόζει στην ελληνική εκπαίδευση; Τα θα αλλάζατε αν μπορούσατε;

Δυστυχώς όχι, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια όταν το μάθημα της αστρονομίας εκδιώχθηκε κυριολεκτικά από το πρόγραμμα σπουδών στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Δυστυχώς οι διάφοροι σύμβουλοι του υπουργείου Παιδείας και του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου φαίνεται ότι δεν έχουν την ίδια άποψη με όσους από εμάς θεωρούν την κατάρτιση των μαθητών σε θέματα επιστήμης και τεχνολογίας ιδιαίτερα σημαντική και για την χώρα, αλλά και για τους ίδιους τους μαθητές. Προσωπικά δεν μπορώ να φανταστώ έναν τελειόφοιτο Λυκείου, έναν κατά τα λεγόμενα ακαδημαϊκό πολίτη, που να μην γνωρίζει την διαφορά ενός άστρου από έναν πλανήτη, ή τι σημαίνει η κλίμακα ρίχτερ. Δεν λέω να γίνουν οι μαθητές αστροφυσικοί ή έστω ερασιτέχνες αστρονόμοι, αλλά υπάρχουν ορισμένες βασικές επιστημονικές έννοιες που πρέπει όλοι να γνωρίζουν, οποιαδήποτε κι αν είναι τα μελλοντικά τους επαγγελματικά σχέδια. Ούτε θεωρώ ότι είναι αναγκαστικά απαραίτητο ένα ξεχωριστό μάθημα Αστρονομίας, αλλά ένα μάθημα βασικών τουλάχιστον γνώσεων φυσικών επιστημών (αστρονομίας και γεωφυσικής-γεωλογίας) που θα έπρεπε οπωσδήποτε να περιλαμβάνεται στα μαθήματα της Α΄Λυκείου, ενώ η διδασκαλία του θα πρέπει να γίνεται με έναν τρόπο εποπτικό και εν πολλοίς από τους ίδιους τους μαθητές κάτω από την εποπτεία του καθηγητή. Σε τελική πάντως ανάλυση δεν θα με ενοχλούσε τόσο πολύ η αποβολή του μαθήματος της Αστρονομίας, εφ΄όσον η όποια «μεταρρύθμιση» κατόρθωνε να μάθει στους μαθητές «πώς να σκέφτονται»! Αλλά δυστυχώς το εκπαιδευτικό σύστημα και οι ιθύνοντες δεν φαίνεται να τους ενδιαφέρει η ανάπτυξη της πραγματικής Παιδείας του παιδιού. Ιδιαίτερα στο Λύκειο που έχει καταντήσει προθάλαμος του πανεπιστημίου, μαθαίνουμε μόνο τύπους και φόρμουλες για να λύσουμε ασκήσεις, ακόμα και στην έκθεση.

Πιστεύετε ότι η νεολαία αγαπάει την αστροφυσική;

Πιστεύω πως ναι, ιδιαίτερα τις δύο τελευταίες δεκαετίες με τις καταπληκτικές φωτογραφίες που μας στέλνουν καθημερινά τα Διαστημικά μας τηλεσκόπια και τις πραγματικά ενδιαφέρουσες ανακαλύψεις που ανακοινώνονται καθημερινά, κάνει το ευρύ κοινό και ιδιαίτερα τους νέους να θέλουν να μάθουν περισσότερα. Είναι άλλωστε στη φύση του ανθρώπου να θέλει να μάθει. Όπως έγραφε ο Αριστοτέλης πριν από 2.300 χρόνια: «Πάντες άνθρωποι του ειδέναι ορέγονται φύσει». Είναι αυτό που μας κάνει κυνηγούς της γνώσης, πειραματιστές και εξερευνητές. Ίσως, κάτι βαθιά χαραγμένο στη γενετική μας δομή να είναι αυτό που μας ωθεί, και ιδιαίτερα τους νέους, στην περιπέτεια της εξερεύνησης και στην αναζήτηση της αλήθειας.

Με ποιους τρόπους θα μπορούσε η Ελλάδα να βοηθήσει τους νέους που έχουν όνειρα;

Η μόνη βοήθεια που μπορεί να παράσχει η χώρα στους νέους είναι να τους δώσει τις βάσεις, τα απαραίτητα εχέγγυα, για το μέλλον μέσα από μια σωστή εκπαίδευση και παιδεία. Πιστεύω ακράδαντα ότι όποιος έχει πράγματι όνειρα θα βρει μόνος του τον τρόπο να τα υλοποιήσει. Η υλοποίηση των ονείρων του καθενός μας δεν γίνεται με νομοθετήματα ή κρατικές παρεμβάσεις.


Πόσο βοηθούν οι εκδηλώσεις στο Ευγενίδειο Πλανητάριο κάποιον ο οποίος δεν είναι επιστήμονας αλλά έχει την περιέργεια του διαστήματος;

Οι παραστάσεις του Πλανηταρίου όλα αυτά τα χρόνια, έχουν ως βασική επιδίωξή τους την ποιοτική βελτίωση της επιστημονικής επιμόρφωσης του λαού μας και στόχο την εκλαΐκευση και διάχυση των επιτευγμάτων της επιστήμης και της τεχνολογίας. Από τη δεκαετία του ΄80, μάλιστα, το Πλανητάριο επεξέτεινε ακόμη περισσότερο τις δραστηριότητές του και πέρα από το κτιριακό του συγκρότημα, με επιμορφωτικά άρθρα και συνεντεύξεις στον ημερήσιο και περιοδικό τύπο, με εκπομπές εκλαϊκευμένης επιστήμης στην τηλεόραση, αλλά και με επιμορφωτικές διαλέξεις σε όλη τη χώρα που παρακολούθησαν συνολικά εκατομμύρια μικροί και μεγάλοι θεατές και αναγνώστες. Από τις αρχές του 21ου αιώνα μάλιστα τα νέα συστήματα του Ψηφιακού Πλανηταρίου επέκτειναν τις δυνατότητες παρέμβασής μας στο κοινωνικό γίγνεσθαι, αφού οποιαδήποτε αστρονομική έννοια είναι πλέον δυνατό να παρουσιαστεί με εύκολο και κατανοητό τρόπο στο ευρύ κοινό. Το Ευγενίδειο Πλανητάριο αποτελεί, άλλωστε, ένα παγκόσμιας κλάσεως κέντρο διάχυσης των επιστημονικών γνώσεων, ενώ και στο μέλλον θα συνεχίσει να εμπνέει και να καινοτομεί, αντλώντας παράλληλα ό,τι καλύτερο μπορεί να προσφέρει ο κόσμος της «ψυχαγωγικής επιμόρφωσης».

Τι θα μας προτείνατε να προσέξουμε ιδιαίτερα στον ουρανό σε μια από τις επόμενες νύχτες;

Τις καθάριες νύχτες του χειμώνα ο έναστρος ουρανός λαμποκοπάει κυριολεκτικά. Οπότε όλο και κάτι θα κινήσει το ενδιαφέρον σας αρκεί να σηκώνετε που και που το κεφάλι σας προς τα πάνω. Κι αν τύχει και δείτε και κάποιο πεφταστέρι να διασχίζει τον ουρανό δεν κοστίζει τίποτε αν κάνατε τότε και καμιά ευχή!

Πιστεύετε ότι το διάστημα είναι έμπνευση;

Εκείνο που θα μπορούσα να πω είναι ότι το Διάστημα, η διαστημική επιστήμη και η επιστημονική έρευνα μάς απελευθερώνει από τον ανθρωποκεντρισμό και τον εγωκεντρισμό μας ότι τα ξέρουμε όλα. Γιατί σήμερα πια γνωρίζουμε πόσο μικροσκοπικός είναι ο πλανήτης μας και πόσο απέραντο είναι το Σύμπαν. Σκεφτείτε όσα ανακαλύψαμε τις τελευταίες μερικές δεκαετίες: ότι το Ηλιακό μας Σύστημα είναι ένα από τα 100 δισεκατομμύρια παρόμοια πλανητικά συστήματα που υπάρχουν στον Γαλαξία μας, κι ότι ο Γαλαξίας μας είναι ένας από τα 100 δισεκατομμύρια άλλους γαλαξίες που υπάρχουν στο Σύμπαν. Σκεφτείτε επίσης ότι, από το συνολικό ποσοστό ύλης και ενέργειας του Σύμπαντος ένα 27% είναι η επονομαζόμενη «σκοτεινή ύλη», που δεν γνωρίζουμε τι στο καλό είναι, και το υπόλοιπο 68% είναι αυτό που έχουμε ονομάσει «σκοτεινή ενέργεια» και κάνει το Σύμπαν να διαστέλλεται επιταχυνόμενο, αν και δεν γνωρίζουμε από τι αποτελείται, ενώ όλα αυτά τα δισεκατομμύρια των γαλαξιών και τα τρισεκατομμύρια τρισεκατομμυρίων άστρων και πλανητών δεν αποτελούν παρά μόνο το 5% των συστατικών του Σύμπαντος. Όλα αυτά σημαίνουν ότι το 95% των συστατικών του Σύμπαντος μάς είναι, προς το παρόν τουλάχιστον, άγνωστο. Ίσως, λοιπόν, σε τελική ανάλυση ο μεγάλος προσωκρατικός φιλόσοφος Ηράκλειτος, που κι αυτόν τον είχαν χαρακτηρίσει «σκοτεινό», να είχε απόλυτο δίκιο όταν έλεγε ότι «η φύσις κρύπτεσθαι φιλεί».

Για έναν αστροφυσικό η επιστήμη του είναι μονόδρομος ή έχει περιθώρια και για άλλα ενδιαφέροντα;

Οι αστροφυσικοί είναι κι αυτοί όπως όλοι οι άνθρωποι. Εκτός των επαγγελματικών τους ενασχολήσεων έχουν σαφώς και άλλα ενδιαφέροντα. Άλλοι περισσότερα και άλλοι λιγότερα. Εξαρτάται από το κάθε άτομο ξεχωριστά. Δεν υπάρχουν γενικότητες.

Πως είναι ο κύριος Διονύσιος Σιμόπουλος όταν δεν ασχολείται με την  αστροφυσική;

Το ίδιο όπως κι ο καθένας.

Υπάρχουν κάποια όνειρα που χάσατε λόγω της αφοσίωσής σας στην επιστήμη σας;

Και ναι και όχι. Είναι γεγονός ότι από μικρός ήθελα να ασχοληθώ με την πολιτική. Αυτό ήταν το όνειρό μου, η επιθυμία μου. Όμως δεν κατάφερα να το πράξω λόγω ποικίλων παραγόντων και καταστάσεων. Αρχικά ήταν η δικτατορία, μια περίοδος που δεν άφηνε περιθώρια για τέτοιου είδους όνειρα! Έπειτα, στην περίοδο που ακολούθησε, τα πράγματα ήταν μετέωρα και η καθημερινότητα όπως και οι συνθήκες διαβίωσης δεν επέτρεπαν ένα νέο ξεκίνημα. Τη δεκαετία του ΄80. όμως, μου είχε δοθεί η ευκαιρία να ασχοληθώ με την πολιτική, όμως ήταν εκείνη η δημιουργική περίοδος της τηλεόρασης με τις εκπομπές για τη διάχυση της επιστήμης, που με διέσωσε, κρατώντας με μακριά από τον χώρο! Για μένα, πάντως, η ενασχόληση με την πολιτική ήταν θέμα προσφοράς περισσότερο απ΄οτιδήποτε άλλο. Στην πορεία όμως, διαπίστωσα ότι μπορεί κάποιος να προσφέρει και από άλλους τομείς. Και δεν μετάνιωσα για αυτό. Σε τελική ανάλυση εκείνο που μετράει περισσότερο απ΄ όλα είναι η διαδρομή, η πορεία και ό,τι εκείνη σου προσφέρει. Αυτό το ταξίδι προς την Ιθάκη είναι γεμάτο εμπειρίες και ομολογώ πως το δικό μου ταξίδι ήταν, μέχρι τώρα τουλάχιστον, ιδιαίτερα ενδιαφέρον!

Το φεγγάρι του Αυγούστου είναι «διαφορετικό» ή αυτό είναι ένας μύθος; Τι αντιπροσωπεύει για εσάς;

Η καθημερινή παρουσία της Σελήνης στον ουρανό και η συνεχής εναλλαγή της φωτισμένης της μορφής επηρέαζε ανέκαθεν τους ανθρώπους όπως φαίνεται από τα τραγούδια και τις προλήψεις τους. Παρ΄όλα αυτά η Πανσέληνος του Αυγούστου δεν είναι ούτε λαμπρότερη, ούτε μεγαλύτερη απ΄οποιαδήποτε άλλη του χρόνου. Επανειλημμένες, άλλωστε, μετρήσεις έχουν αποδείξει ότι το μέγεθος της Πανσελήνου δεν διαφέρει καθόλου από μήνα σε μήνα ή από ώρα σε ώρα. Υπάρχει φυσικά διαφορά του μεγέθους της Σελήνης ανάλογα με το αν βρίσκεται στο περίγειό της ή στο απόγειό της, κάτι που συμβαίνει κάθε μήνα. Αυτό όμως δεν έχει σχέση με το πόσο μεγάλη φαίνεται όταν βρίσκεται κοντά στον ορίζοντα, που οφείλεται αποκλειστικά και μόνο σε οπτική απάτη, αφού στον ορίζοντα η Πανσέληνος μπορεί να συγκριθεί με διάφορα άλλα χαρακτηριστικά που βρίσκονται εκεί, όπως δέντρα, κεραίες και διάφορα κτίσματα. Μ΄αυτόν τον τρόπο ο εγκέφαλος του παρατηρητή παρασύρεται να πιστέψει ότι η Πανσέληνος είναι μεγαλύτερη στον ορίζοντα απ΄ ότι όταν βρίσκεται ψηλά στον ουρανό. Για μένα προσωπικά, πάντως, εκείνη η πρώτη μου τηλεσκοπική παρατήρηση της Σελήνης από τον Παρνασσό ίσως να έγινε η αιτία της μετέπειτα ενασχόλησής μου με την αστροφυσική.

Χαλαρώνετε με την μουσική ή με το διάβασμα;

Εξ ίσου και με τα δύο.

Ένας αστροφυσικός διαβάζει ποίηση;

Και βέβαια. Όπως σας είπα εμείς οι αστροφυσικοί είμαστε εξ αντικειμένου ρομαντικοί και ως εκ τούτου η ποίηση μας ενδιαφέρει ιδιαίτερα. Προσωπικά, από τα εφηβικά μου ακόμη χρόνια, έχω μιαν ιδιαίτερη αγάπη για τα ποιήματα του Κώστα Ουράνη και του Κωνσταντίνου Καβάφη καθώς επίσης και για την Ανθολόγηση του Δημοτικού Τραγουδιού από τον Νικόλαο Πολίτη.

Τι θα θέλατε να πείτε ως επίλογο της κουβέντας μας;

Πρόσφατα διάβασα ένα μικρό κειμενάκι που συνοψίζει με τον καλύτερο τρόπο το πώς αισθάνομαι σήμερα στο δειλινό της ζωής μου: «Πως μετριέται η ζωή; Ασφαλώς όχι με αριθμούς χρόνων και κεριών. Μετριέται όμως σίγουρα με το περιεχόμενό της. Μετριέται από τα όσα με κόπο, αυτοσεβασμό και αξιοπρέπεια επιτύχαμε, από τα όνειρα που επιδιώξαμε να πραγματοποιήσουμε και από τη ζωντανή ελπίδα, που μας κράτησε συντροφιά στην πορεία και μας στήριξε σε καιρούς δύσκολους. Μετριέται από την καλοσύνη και την αγάπη που νιώσαμε γύρω μας να μας ζεσταίνει, αλλά και από αυτήν που εμείς προσφέραμε. Αυτήν που μας αξίωσε να απολαύσουμε την πολύτιμη ύπαρξη αγαπημένων προσώπων, φίλων ακριβών, και ανθρώπων με τους οποίους οι δρόμοι μας διασταυρώθηκαν σε ημέρες δοκιμασίας, γεμάτες όμως από ανθρωπιά.» Αυτό που μένει, δηλαδή, μετά από μία τέτοια διαδρομή, είναι τελικά οι ανθρώπινες σχέσεις που δημιουργήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια. Στο νέο κύκλο ζωής που ανοίγεται μπροστά μου ελπίζω να συναντήσω και να συνεργαστώ με εξ ίσου αξιόλογα και αγαπητά άτομα σαν αυτά του παρελθόντος μου.

ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: https://now24.g

Τελευταία Ενημέρωση στις Παρασκευή, 05 Απρίλιος 2019 13:48  

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

1954

Το αντισυλληπτικό χάπι αποδεικνύεται αποτελεσματικό.

Μαθητικο Συνεδριο Πληροφορικης

ΤVSpot Τεχνικού Μουσείου