Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

  • Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Προκαθορισμένο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Μικρότερο μέγεθος γραμματοσειράς

ΑΡΧΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

E-mail Εκτύπωση PDF


Στην κλασική Αθήνα ένα μεγάλο μέρος του αντρικού πληθυσμού γνώριζε γραφή και ανάγνωση, όπως προκύπτει από τις σχετικές αναφορές στα έργα του Αριστοφάνη. Στο τελευταίο τέταρτο του 5ου αιώνα π.X. δεν υπήρχαν αναλφάβητοι στα πρόσωπα των κωμωδιών του. Ακόμη και ο χωρικός Στρεψιάδης στις Νεφέλες και ο αλλαντοπώλης Αγοράκριτος στους Ιππής γνώριζαν γράμματα. Παρ' όλα αυτά μαρτυρούνται και οι περιπτώσεις αναλφαβητισμού, όπως ενός Αθηναίου που το 482 π.Χ. ζήτησε από τον ίδιο τον Αριστείδη να γράψει το όνομά του πάνω στο όστρακο του οστρακισμού, καθώς εκείνος δε γνώριζε γραφή. Δεν υπάρχουν αναφορές στην εκπαίδευση των γυναικών, αν και ορισμένες ήταν εγγράμματες.

Η εκπαίδευση ήταν ελεύθερη και είχε αφεθεί στην ιδιωτική πρωτοβουλία. Παρ' όλα αυτά, οι αθηναϊκοί νόμοι καθόριζαν τις ώρες λειτουργίας των ιδιωτικών σχολείων, τον αριθμό και τις ηλικίες των μαθητών και επέβαλλαν κρατικό έλεγχο στους δασκάλους. Είναι ενδιαφέρον ότι ο δάσκαλος δεν κρινόταν σε ζητήματα που άπτονταν του γνωστικού του πεδίου αλλά σε θέματα συμπεριφοράς. Οι ημέρες της σχολικής αργίας εξαρτώνταν από τον κύκλο του ετήσιου εορτολογίου και οι περισσότερες ήταν συγκεντρωμένες στη διάρκεια του μήνα Ανθεστηριώνα (Φεβρουαρίου).

 

H στοιχειώδης σχολική εκπαίδευση περιλάμβανε τρεις τομείς διδασκαλίας: τα γράμματα, τη γυμναστική και τη μουσική. Τα παιδιά ξεκινούσαν το σχολείο σε ηλικία 7 ετών. Τα σχολικά χρόνια ήταν συνολικά περίπου δέκα, αλλά, καθώς η διδασκαλία ήταν ιδιωτική, μόνο οι εύποροι είχαν την οικονομική δυνατότητα να συνεχίσουν πέρα από τη βασική εκπαίδευση των τριών ή τεσσάρων ετών. Η πολιτεία βέβαια προνοούσε για τα παιδιά όσων είχαν σκοτωθεί σε πολέμους επιχορηγώντας τις σπουδές τους με κρατικά έξοδα.

Οι μαθητές που προέρχονταν από εύπορες οικογένειες συνοδεύονταν στο σχολείο από τον παιδαγωγό, έναν έμπιστο δούλο. Αυτός μετέφερε τις κερωμένες πλάκες, την πένα, τα βιβλία και την κιθάρα ή τον αυλό του μαθητή και συχνά παρέμενε στην αίθουσα διδασκαλίας για όσο διάστημα το παιδί βρισκόταν εκεί. Τέλος, βοηθούσε το μαθητή στη μελέτη του.

 

 

 

 


Στοιχειώδης και Ανωτέρα Εκπαίδευση

Στην κλασική Αθήνα η στοιχειώδης εκπαίδευση αφορούσε τρία μαθήματα: τα γράμματα, τη γυμναστική και τη μουσική. Η διδασκαλία των γραμμάτων, που γινόταν από το γραμματιστή, περιλάμβανε γραφή και ανάγνωση, αριθμητική, γραμματική και ποίηση -κυρίως τα Oμηρικά έπη-, την οποία αποστήθιζαν οι μαθητές.

 

Ο παιδοτρίβης επιτηρούσε τις ασκήσεις γυμναστικής. Τα αθλήματα στα οποία δινόταν έμφαση ήταν κυρίως τα ατομικά και λιγότερο τα ομαδικά, όπως ο αγώνας δρόμου, το άλμα εις μήκος, η ρίψη του ακοντίου και του δίσκου, η πάλη και η πυγμαχία. Οι μαθητές γυμνάζονταν στην παλαίστρα των δημόσιων γυμναστηρίων, των οποίων η σπουδαιότητα ήταν μεγάλη για την κοινωνικοποίησή τους, αφού επιπλέον αποτελούσαν και χώρο συνάντησης και συναναστροφής. Το γυμνάσιο ως θεσμός ενσάρκωνε το κλασικό ιδεώδες του σωματικού κάλλους και του υγιούς νου και συνιστούσε τη βάση για την καλλιέργεια της ψυχής

Η διδασκαλία της μουσικής περιλάμβανε χορό και την εκμάθηση μουσικών οργάνων, κυρίως κιθάρας και αυλού, η οποία ήταν συχνά εμπειρική και δεν προϋπέθετε τη χρήση παρτιτούρας. Δεν πρέπει βέβαια κάτι τέτοιο να ήταν δύσκολο, αφού η ελληνική μουσική δεν ήταν πολυφωνική.

Στόχος της στοιχειώδους εκπαίδευσης ήταν να προετοιμάσει τους νέους, ανεξάρτητα από την κοινωνική τάξη στην οποία ανήκαν, για την εισαγωγή τους στην πολιτική και κοινωνική ζωή της πόλης. Η κλασική ηθική συνοψίζεται στη φράση "καλός καγαθός" (ωραίος και καλός) και δηλώνει τις κυρίαρχες αξίες της εποχής, τις οποίες καλούνταν οι νέοι να ενσαρκώσουν.

 

Πέρα από τη στοιχειώδη δεν υπήρχε θεσμοθετημένη ανώτερη εκπαίδευση στην κλασική Αθήνα. Όμως οι νέες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες μετά τα Περσικά δημιούργησαν τη συγκεκριμένη ανάγκη, η οποία καλύφτηκε το β' μισό του 5ου αιώνα π.Χ. από τους σοφιστές. Η επίδραση της διδασκαλίας τους στους νέους της αριστοκρατικής τάξης ήταν μεγάλη. Οι μαθητές τους τους ακολουθούσαν στις διαλέξεις που έδιναν περιοδεύοντας από πόλη σε πόλη.

Οι σοφιστές δίδασκαν υπό το γενικό τίτλο φιλοσοφία όλα τα γνωστικά αντικείμενα που δεν κάλυπτε η στοιχειώδης εκπαίδευση, όπως γεωμετρία, φυσική, αστρονομία, ιατρική, τέχνες, ρητορική και φιλοσοφία. Πολλοί από τους Αθηναίους -όπως υπονοείται και στις Νεφέλες του Αριστοφάνη- αμφέβαλλαν για την ηθική των σοφιστών, έβλεπαν με σκεπτικισμό τη φιλοχρηματία τους και πίστευαν ότι επηρέαζαν αρνητικά με τη διδασκαλία τους τους νέους αμφισβητώντας τις βασικές κοινωνικές αξίες της εποχής τους, όπως την πίστη στους θεούς και την υπακοή στους νόμους.

Η Μουσική

Στους κλασικούς χρόνους η μουσική ήταν άρρηκτα συνδεδεμένη με τη φιλοσοφία και η μουσική παιδεία θεωρούνταν απαραίτητη για την ολοκληρωμένη μόρφωση των νέων. Από την πληθώρα των θεωρητικών μελετών που υπήρχαν για τη μουσική, την αρμονία, τη

ρυθμική καθώς και τη μελέτη των μουσικών οργάνων, ορισμένες μόνο έφτασαν μέχρι τις μέρες μας. Επίσης, διασώθηκαν κατάλοιπα της σημειογραφίας της αρχαίας ελληνικής μουσικής, δηλαδή "παρτιτούρες", οι οποίες -αν και είναι συχνά αποσπασματικές και εντάσσονται χρονολογικά στην ύστερη Αρχαιότητα- διαφωτίζουν τις γνώσεις μας για αυτήν. Οι μελέτες για την αρχαιοελληνική μουσική, που περιλάμβανε το λόγο και την όρχηση, αποκαλύπτουν τη σχέση της με τη μουσική της Ανατολής. Ωστόσο, η θεωρητική της θεμελίωση (ανάπτυξη της αρμονίας) είχε επιτευχθεί αρχικά από τους Πυθαγόρειους.

Στην κλασική Αθήνα η μουσική αποτελούσε ένα από τα μαθήματα της στοιχειώδους εκπαίδευσης. Η πίστη για την επίδρασή της στην ανθρώπινη ψυχή αντικατοπτριζόταν στο γεγονός ότι ήταν συνυφασμένη με όλες τις εκδηλώσεις του ιδιωτικού και δημόσιου βίου. Ενδεικτικά αναφέρονται ο γάμος, ο θάνατος, το συμπόσιο, οι θυσίες, οι γιορτές, οι πομπές των θρησκευτικών τελετουργιών, οι θεατρικές παραστάσεις, η γύμναση στην παλαίστρα.

Η αττική αγγειογραφία κυρίως, οι παραστάσεις σε ανάγλυφα και τα αγάλματα που έχουν σωθεί έχουν να επιδείξουν πολλές απεικονίσεις μουσικών σκηνών. Η εικονογραφία των μουσικών -αντρών και γυναικών- ή της διδασκαλίας του αντίστοιχου μαθήματος στα σχολεία προσφέρει όχι μόνο πληροφορίες για τον τρόπο που έπαιζαν τα μουσικά όργανα, αλλά και για τη μορφή και την εξέλιξή τους. Ο αυλός για παράδειγμα -πολύ διαδεδομένος στην Αθήνα του 5ου αιώνα π.Χ.-αρχικά συνδεόταν κυρίως με τις ταφικές τελετουργίες. Τον 4ο αιώνα, αυλό έπαιζαν οι επαγγελματίες μουσικοί και ανάμεσά τους διακρίνονταν οι αυλητές και οι αυλητρίδες. Από την αττική αγγειογραφία του ίδιου αιώνα σώζονται παραστάσεις γυναικών που παίζουν άρπα ή ταμπούρλο ως επί το πλείστον σε θρησκευτικές τελετές.


Ένας από τους πιο σημαντικούς μουσικούς που ίδρυσαν σχολή στην Αθήνα στα μέσα του 4ου αιώνα π.X. ήταν ο Αριστόξενος από τον Τάραντα, ο οποίος υπήρξε μαθητής των τελευταίων Πυθαγόρειων και στη συνέχεια του Αριστοτέλη. Στο έργο του Περί Αρμονικής διατύπωσε τη θεωρία μιας συγκερασμένης κλίμακας ανασκευάζοντας τις θέσεις των Πυθαγόρειων και ασχολήθηκε με θέματα εναρμόνισης, διατονικής και ρυθμικής καθορίζοντας τους συνδυασμούς διαστημάτων και τους μελισμούς.

 

 

 

 

 

ΠΗΓΗ:  http://www.ime.gr/

 

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑ

Διαφήμιση

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

1929

Ο Φίσερ αναγνωρίζει τη δομή της αίμης (της ουσίας, που δίνει στο αίμα το χρώμα του).

Ο ΚΑΙΡΟΣ

Μαθητικο Συνεδριο Πληροφορικης

ΤVSpot Τεχνικού Μουσείου