Φίλοι του Τ.Μ.Θ.

  • Μεγαλύτερο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Προκαθορισμένο μέγεθος γραμματοσειράς
  • Μικρότερο μέγεθος γραμματοσειράς

ΑΡΧΗ

Επιστήμη / Τεχνολογία» : δυο όψεις του ίδιου νομίσματος ή δύο διαφορετικές έννοιες»

E-mail Εκτύπωση PDF

 

?•?€???ƒ?„?????· / ?????‡?½???»???³???±?» : ???…?? ?Œ?ˆ?????‚ ?„???… ?????????… ?½???????ƒ???±?„???‚ ?? ????? ?????±?†??????„?????­?‚ ?­?½?½???????‚

της Έλενας Στύλιου


Αναζητώντας κανείς την ακριβέστερη απάντηση στο ερώτημα «τι είναι η τεχνολογία», αντιλαμβάνεται άμεσα πως δεν είναι εύκολο να ανακαλύψει μια πλήρη και επαρκή ανάλυση. Ένας εκ των συνηθέστερων σύγχρονων ορισμών περιγράφει μονοδιάστατα το τεχνολογικό πλαίσιο ως «πρακτική εφαρμογή της επιστήμης στη βιομηχανία».

Με τον τρόπο αυτό η έννοια της τεχνολογίας ορίζεται εσφαλμένα ως υποδεέστερο, πλήρως εξαρτώμενο από την επιστήμη πεδίο δραστηριοτήτων και όχι με βάση τα χαρακτηριστικά που την καθιστούν ανεξάρτητο τομέα πρακτικών εφαρμογών

Η άποψη πως η τεχνολογική δραστηριότητα εξαρτάται μόνο από το επιστημονικό πλαίσιο είναι ανεπαρκής αλλά όχι παράλογη δεδομένου πως ουσιαστικά αντικατοπτρίζει τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Πράγματι η Επιστήμη και η Τεχνολογία του 21ου αιώνα αλληλεξαρτώνται και αλληλοεπιδρούν σε τόσο μεγάλο βαθμό που καθίσταται αδύνατον να διαχωριστούν και να εντοπιστούν τα όρια του κάθε πεδίου μεμονωμένα.

Δικαιολογημένα λοιπόν η σχέση επιστημονικού και τεχνολογικού πεδίου συγχέεται και εκλαμβάνεται αυθαίρετα ως το βασικό και μοναδικό χαρακτηριστικό που ορίζει την τεχνολογία.

Σαφώς είναι αδιαμφισβήτητος ο σπουδαίος ρόλος της επιστήμης στην υλοποίηση οποιουδήποτε τεχνολογικού σχεδίου. Παραδείγματος χάριν η άριστη γνώση μαθηματικών και φυσικής είναι απαραίτητη είτε για την κατασκευή μιας γέφυρας, είτε για την πραγμάτωση της τεχνολογίας του I Phone.

Αλλά μια γρήγορη ματιά στην ιστορία της ανθρώπινης εφευρετικότητας μας μαρτυρεί πως η τεχνολογική κοινότητα «γεννά» εξίσου νέους ορίζοντες επιστημονικής έρευνας.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα εξάρτησης της επιστημονικής προόδου από την τεχνολογία εντοπίζεται στο ιστορικό κατασκευής της πρώτης κλωστικής μηχανής κινούμενης με «νερόμυλο» το 1769 από τον Richard Arkwright, που αποτέλεσε το αίτιο εξέλιξης της επιστήμης της χημείας.

Οι χημικοί από τον 18ο αιώνα και έπειτα διεξήγαγαν επιστημονικές έρευνες σχετικά με τις ιδιότητες του θειικού οξέως και των φυσικών και χημικών χρωστικών ουσιών, όπως το λουλακί και η αλιζαρίνη, με σκοπό να χρησιμοποιηθούν ως μέθοδοι λεύκανσης και αντίστοιχα βαφής των υφασμάτων στην κλωστοϋφαντουργική βιομηχανία και τη βαμβακουργία.

Έτσι η οργάνωση ενός μεγάλου τμήματος της χημείας με άμεσο σκοπό την εφαρμογή της στην τεχνολογία οδήγησε στην ανάπτυξη του τομέα της σύγχρονης Χημικής Βιομηχανίας που κατέχει πρωταγωνιστικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά.

Το παράδειγμα αυτό δεν είναι το μοναδικό γεγονός που αποδεικνύει πως οι εκπρόσωποι της τεχνολογίας προάγουν την επιστήμη.

Η ανάγκη τεχνολογικής βελτίωσης της ατμομηχανής που κατασκευάστηκε το 1712 από τον Thomas Newcomen αποτέλεσε το λόγο ανάπτυξης της πολύ σημαντικής θερμοδυναμικής επιστήμης αλλά και της επιστήμης της ενέργειας.

Εφόσον λοιπόν οι εκπρόσωποι του τεχνολογικού τομέα είναι ικανοί να υποκινήσουν τη παραγωγή νέας επιστημονικής γνώσης, είναι άτοπο να αποδεχθούμε χωρίς δεύτερη σκέψη πως η τεχνολογία ερμηνεύεται μόνο σε σχέση με την επιστήμη προτού καθορίσουμε τα όρια και την ταυτότητα του κάθε τομέα ξεχωριστά.

Για να οριστεί επαρκώς η έννοια της τεχνολογίας πρέπει αρχικώς να εντοπισθούν τα χαρακτηριστικά τα οποία την καθιστούν εκ φύσεως ανεξάρτητη από το επιστημονικό πεδίο .
Τα στοιχεία αυτά εφόσον υπάρχουν, θα αναζητηθούν στα πρώτα αίτια εμφάνισης του κάθε πεδίου και στους αρχικούς σκοπούς που υιοθέτησαν αυθόρμητα οι πρώτοι εκπρόσωποι τους.

Η οργάνωση της «σύγχρονης επιστήμης» τοποθετείται χρονικά το 17ο αιώνα κατά τη διάρκεια της Επιστημονικής Επανάστασης, δηλαδή πολύ νωρίτερα από την επίσημη εμφάνιση του θεσμοθετημένου τεχνολογικού πλαισίου.

Αιτία της σπουδαίας πνευματικής επανάστασης αποτέλεσε το αίτημα των πρωτεργατών της Επανάστασης, μεταξύ άλλων του Κοπέρνικου τον Νεύτωνα και του Γαλιλαίου, να εγκαταλειφθεί η τυφλή πίστη στο «είναι των πραγμάτων» όπως οριζόταν στα γραπτά του Αριστοτέλη και στις χριστιανικές επιταγές.

Χρησιμοποιώντας ως «εργαλεία» την παρατήρηση και το πείραμα οι επιστήμονες όρισαν ως βασικό σκοπό τους «τη μελέτη με στόχο την παραγωγή γνώσης σχετικά με την ουσία και τη λειτουργία του κόσμου».
Σίγουρα σε καμία περίπτωση η επιστημονική κοινότητα πριν τρείς αιώνες δεν είχε ως αυτοσκοπό τη χρήση αυτής της γνώσης σε τεχνολογικές εφαρμογές.

Αντιθέτως , ο λόγος σύλληψης και υλοποίησης του μεγαλύτερου μέρους των τεχνολογικών επιτευγμάτων, από την εποχή που ανακαλύφθηκε η φωτιά έως την κατασκευή του πρώτου υδροτροχού που κινούνταν με υδάτινη ενέργεια το 18ο αιώνα, εντοπίζεται κυρίως στο ένστικτο επιβίωσης του ανθρώπου σε συνδυασμό με την ευρηματική δεξιότητά του.

Αντίστοιχα σκοπός του εφευρέτη ή των εφευρετών μιας νέας εφαρμογής δεν αποτελούσε η ανάγκη επιστημονικής αποκάλυψης του κόσμου, αλλά ως επί τω πλείστον η κάλυψη της εκάστοτε αναγνωρισμένης κοινωνικής ανάγκης και η αποδοχή της από το καταναλωτικό κοινό της εποχής.

Συγκεκριμένα η εφεύρεση του υδροτροχού και της ατμομηχανής του Newcomen πραγματοποιήθηκε με σκοπό να διατηρηθούν τα μεταλλεία απαλλαγμένα από το νερό, ώστε να μην περιορίζεται το βάθος εξόρυξης, καταδεικνύοντας έτσι την κοινωνική ανάγκη της εποχής για βελτίωση του επαγγέλματος του μεταλλωρύχου.

Με τη λήξη του Α? Παγκοσμίου Πολέμου οι στόχοι της τεχνολογίας και της επιστήμης επαναπροσδιορίστηκαν.
Νικητές και ηττημένοι αντιλήφθηκαν πλήρως πως η οργάνωση και η πρόοδος της τεχνολογικής δραστηριότητας, με τη σύμπραξη αξιόλογων επιστημόνων, οδηγεί μια χώρα είτε στην ακμή εν καιρώ ειρήνης είτε στη νίκη εν καιρώ πολέμου.

Από το 1918 και έπειτα οι θεωρητικοί και πρακτικοί επιστήμονες συνεργάστηκαν με την τεχνολογική κοινότητα. Από κοινού τάχθηκαν παγκοσμίως στην «υπηρεσία» της οικονομικής ανάπτυξης, αλλάζοντας σε μεγάλο βαθμό τις βασικές κατευθύνσεις των δραστηριοτήτων τους.


Ένα σημαντικό παράδειγμα επίσημης συνεργασίας επιστήμης και τεχνολογίας τον 20ο αιώνα εντοπίζεται στο περιστατικό κατασκευής του πυραύλου υγρών καυσίμων V2 το 1942 από τον υποστράτηγο Von Braun.

Η κατά τα άλλα άστοχη και καταστροφική τεχνολογία του πυραύλου ως πολεμικό όπλο , ενέπνευσε τη Ρωσία και σύντομα την Αμερική που ανακοίνωσε την ίδρυση της NASA, να κατασκευάσουν επανδρωμένα διαστημικά σκάφη και αργότερα τεχνητούς δορυφόρους βασισμένους στην τεχνολογία που εφαρμόστηκε στους πυραύλους τύπου V2 .

Ο στόχος των εν λόγω τεχνολογικών προγραμμάτων είχε κατεύθυνση καθαρά την επιστημονική παρατήρηση των συνθηκών που επικρατούν στο διάστημα και όχι τη άμεση κάλυψη κάποιας πρακτικής κοινωνικής ανάγκης.

Αυτό το παράδοξο ιστορικό αλλαγής πλεύσης της τεχνολογίας των δορυφόρων άνοιξε νέους δρόμους στην πρόοδο της επιστήμης της αστρονομίας, της μηχανικής και της φυσικής.

Επιπλέον τα επόμενα πενήντα χρόνια η εν λόγω τεχνολογική εφαρμογή αποτέλεσε ορόσημο στην επανάσταση των επικοινωνιών η οποία χαρακτηρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες καθιστώντας επιτυχή τη μετάδοση τηλεφωνικών, οπτικών μηνυμάτων και τηλεοπτικών εκπομπών μεταξύ ηπείρων.

Φτάνοντας στο σήμερα οι επιστήμονες του 21ου αιώνα αφενός συνεχίζουν ακάθεκτοι την πορεία τους προς την παραγωγή γνώσης σχετικά με την αποκάλυψη της αλήθειας, ανεξάρτητα από τις απαιτήσεις της παγκόσμιας οικονομίας και της τεχνολογικής κουλτούρας.

Αφετέρου ειδικότερα στις σύγχρονες καπιταλιστικές κοινωνίες η επιστήμη πλέον ορίζεται σε μεγάλο βαθμό με βάση την «επιτυχία της εφαρμογής της στη σύγχρονη τεχνολογική αγορά».
Δηλαδή στη σημερινή της μορφή η επιστήμη αποτελεί συγχρόνως το βασικό εργαλείο της τεχνολογικής βιομηχανίας.

Ενώ σχετικά με το διττό χαρακτήρα της σύγχρονης τεχνολογικής βιομηχανίας από τον 20ο αιώνα και έπειτα, άλλοτε η τεχνολογική κοινότητα εφαρμόζοντας τις επιστημονικές αρχές αποσκοπεί στην ικανοποίηση συμφερόντων και αμφιλεγόμενων οραμάτων ελιτιστικών ομάδων με απώτερο σκοπό το κέρδος που αποφέρει κάθε είδους τεχνολογική πρόοδος .

Ενώ ταυτοχρόνως δραστηριοποιείται με στόχο τη διευκόλυνση και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των καταναλωτών και την κάλυψη βασικών κοινωνικών αναγκών.

Απαντώντας στο κεντρικό ερώτημα εάν η επιστήμη και η τεχνολογία είναι δύο διαφορετικές έννοιες ή οι προοπτικές του ίδιου αντικειμένου δεν μπορεί να αγνοηθεί το ιστορικά αποδεδειγμένο γεγονός πως οι απαρχές του κάθε πεδίου και οι εννοιολογικοί τους στόχοι τους είναι αποτέλεσμα διαφορετικών παρορμήσεων και αναγκών της ανθρώπινης φύσης.

Αλλά όπως αποδεικνύεται ειδικότερα τον τελευταίο αιώνα, η επιστημονική και η τεχνολογική κοινότητα είναι απόλυτα συμβατές και συνεργάσιμες μεταξύ τους όταν οι συνθήκες το επιβάλλουν. Επομένως παρόλο που εννοιολογικά διαφέρουν σε μεγάλο βαθμό, στη βάση του ωφελιμισμού και της προόδου, επιστήμη και τεχνολογία αποτελούν τα βασικά εργαλεία της σύγχρονης αγοράς , δηλαδή αποτελούν τις δύο όψεις του ίδιου νομίσματος .

Συμπερασματικά, για να είναι πλήρης η ανάλυση της τεχνολογίας επιβάλλεται να γίνεται σαφής όχι μόνο η σύγχρονη μορφή της, που ορθά συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την επιστημονική δράση, αλλά είναι εξίσου απαραίτητο να καθίσταται εμφανές το παράλληλο χρονικό και πρακτικό πλαίσιο στο οποίο αναπτύχθηκε η καθεμία μέχρι τον 20ο αιώνα. Διότι καμία έννοια δε μελετάται και δεν ορίζεται ανεξάρτητα από το ιστορικό της τοπίο.

Μόνο έτσι ο ορισμός της τεχνολογίας συλλαμβάνεται στην ολότητα του. Από τη μια πλευρά ως ανεξάρτητος τομέας ικανός πολλές φορές να «εξελίξει» την επιστήμη και από την άλλη έτοιμος να «υποταχθεί» συνειδητά στην ποιότητα της επιστημονικής μεθόδου.

 

ΠΗΓΗ: https://www.scienceandtechnology.gr - 21/10/2013

Τελευταία Ενημέρωση στις Κυριακή, 30 Δεκέμβριος 2018 14:05  

ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ

ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ

1927

Στις 6 Οκτωβρίου 1927 γίνεται η πρώτη προβολή της ομιλούσας ταινίας The Jazz Singer).

Μαθητικο Συνεδριο Πληροφορικης

ΤVSpot Τεχνικού Μουσείου